Osamnaesta hrvatska brigada - oslobodilac Tešnja

Piše: MONI FINCI

Na prostranoj i živopisnoj oslobođenoj teritoriji između rijeka Save i Usore, Vrbasa i Bosne, na kojoj je dotle dugo boravila, 11. krajiška NOU divizija se krajem juna 1944. užurbano pripremala za odlazak u Srbiju i učešće u odsudnim bitkama za oslobođenje zemlje.

Pred polazak na ovaj daleki put preko istočne Bosne i Drine, divizija se, po nalogu Vrhovnog štaba NOV-a i POJ-a, primakla bliže rijeci Usori i njoj paralelnoj komunikaciji, koja od Banjaluke vodi za Doboj. Mjesta Kotor-Varoš i Teslić i raskršće puteva na spome­nutoj komunikaciji, Jelah, bili su u to vrijeme još uvijek zaposjednuti od jakih neprijateljskih garnizona.

Dvije dobro naoružane i snabdjevene brigade 11. NOU divizije: 5. kozaračka i 12. krajiška, donedavno u stalnim uspješnim ofanzivnim akcijama na neprijateljska uporišta, naročito na okolne zna­čajne pruge i puteve, dobile su sada naređenje od štaba divizije (komandant Miloš Šiljegović, politički komesar Blažo Đuričić) da usput likvidiraju uporište Jelah i oslobode grad Teslić.

Snage 11. NOU divizije su 6. jula 1944. u jednom naletu zauzele Jelah i pri tom potrgale cijelu prugu i porušile sve mostove od Jelaha do Teslića na jednoj i do samog Doboja na drugoj strani. One su odbacile i neprijateljsku kolonu koja je otud nadirala i zatim se okrenule prema Tesliću.

Da bi se omogućilo, odnosno olakšalo zauzimanje samog Teslića i osiguralo lijevo krilo dviju brigada koje su ga napadale, valjalo je prethodno blokirati ili likvidirati blisku varošicu Tešanj. Taj za­datak pripao je 18. hrvatskoj istočnobosanskoj udarnoj brigadi.

Pomenute krajiške jedinice su tokom noći 8. na 9. juna vodile oštre borbe oko Teslića, dok je 18. hrvatska NOU brigada potpuno zatvorila sve prilaze od Tešnja i onemogućila bilo kakvu intervenciju s te strane.

U mjesečnom operacijskom izvještaju štaba 5. korpusa zapisano je da su Teslić “branile dvije satnije 1. i dvije satnije 2. bojne 6. lovačke pukovnije, treća bojna 6. posadnog zdruga, izvjestan broj žandarma, milicije i domaćih četnika. Nakon borbe koja je trajala čitavu noć neprijatelj je likvidiran i uporište je zauzeto. Ubijeno je sto, a zarobljeno četiri stotine neprijateljskih vojnika, među kojima deset oficira. Naši gubici: devet poginulih, 30 ranjenih. Plijen: 300 pušaka, 26 puškomitraljeza, 15 teških mitraljeza, 15 strojnica, 2 topa, 6 teških bacača, 3 laka bacača, 400 hiljada metaka, velika količina mina za bacače, 2 radio-stanice, 100 konja i mnogo ostale ratne opre­me. Uništena je električna centrala i porušen most na rijeci Usori”.

Tako je oslobođen grad Teslić, a oko evakuacije zadobijenog ogromnog plijena jedinice su se morale zadržati više dana.

Za to je vrijeme 18. hrvatska NOU brigada uporno nastojala da i sama likvidira neprijateljski garnizon u varošici Tešanj.

Husinski rudari

Osamnaesta hrvatska istočnobosanska NOU brigada privremeno je boravila u centralnoj Bosni od sredine aprila 1944. godine. For­mirana je početkom oktobra 1943. poslije prvog oslobođenja Tuzle. Borački i komandni sastav brigade, raspoređen u tri bataljona, či­nilo je pri osnivanju ljudstvo iz Tuzle i Kreke i njihove bliže oko­line. Dobrim dijelom to je bio proletarijat tuzlanskog rudarskog ba­zena, pretežno Hrvati i Muslimani, radnici i seljaci okolnih sela. Bilo ih je dosta iz obližnjeg čuvenog Husina, u kome je brigada i osnovana, poznatog iz vremena velikog rudarskog štrajka 1920. go­dine, a ne manje i po partizanskoj četi husinskih rudara, učesnika u ustanku 1941. godine, kojoj je posvećena popularna pjesma “Ko­njuh planinom”.

Formiranje ove brigade, kako je štab 3. korpusa izvještavao Vr­hovni štab NOV-a i POJ-a “...predstavljalo je najvidniji rezultat naše političke pobjede među hrvatskim stanovništvom” u istočnoj Bosni. U prvi mah nazvana Hrvatskom brigadom, ona je radiogramom Vr­hovnog štaba NOV-a i POJ-a od 17. oktobra 1943. dobila svoje pravo ime — Osamnaesta hrvatska NOU brigada i bila je formalno u sa­stavu 27. NOU divizije do 3. XII 1943, kada je pripala 17. istočnobosanskoj NOU diviziji.

U brigadi se našlo nekoliko boraca iz husinske porodice Keroševića, među kojima stari robijaš Jure, zatim Božo Kerošević, kao i poznati junak Mijo Kerošević Guja, kasnije komandant njenog Tre­ćeg bataljona (poginuo je pri likvidaciji posljednjih ostataka četničkih bandi na Majevici 1946; Narodni heroj). Braća Ilija i Jakov Vilušić, takođe iz Husina, postali su komandiri četa (Ilija je poginuo u junu 1944. kod Johovca u blizini Dervente). Komandant brigade Franjo Herljević, grafički radnik iz Tuzle, i prvi politički komesar brigade bijeljinski pravnik Mirko Filipović, rodom iz sela Dubrave kod Brčkog, oba Hrvati i stari komunisti, učestvovali su u mnogim okršajima već u prvim ustaničkim danima na Majevici.

S novim i još neiskusnim boračkim sastavom, u većini bez odgovarajućeg komandnog i političkog kadra u bataljonima i četama, brigada je u kasnu jesen 1943. ušla u oštre borbe sa formacijama okupatora i njegovih slugu i krajem 1943. tokom šeste neprijatelj­ske ofanzive zapala u velika iskušenja i poteškoće. U toj ofanzivi ona je pretrpjela osjetne gubitke i znatno osipanje i iz nje “izašla prilično osakaćena”. Ostala je i bez političkog komesara, koji je bio teško ranjen (Narodni heroj Mirko Filipović strijeljan je od Nijemaca avgusta 1944).

•••

Poslije učešća u drugom napadu na Tuzlu u januaru 1944. sa dva nepotpuna bataljona i dijelom popunjenim štabom, 18. hrvatska brigada je izvršila više manjih akcija na terenu Posavine i ušla u Modriču, Šamac i Orašje. Zatim je dio brigade u aprilu 1944. dobio zadatak od štaba 3. korpusa da preko Bosne prebaci omladince de­legate istočne Bosne za Drugi kongres USAOJ-a u Drvaru. S ovim dijelom brigade je išao i član Vrhovnog štaba general Savo Orović. Poslije prelaska rijeke Bosne, ceste i pruge Sarajevo - Brod, na Krnjinu je došlo do žestoke iznenadne borbe s jakim kolonama Nije­maca, koje su pošle na 11. krajišku NOU diviziju. Nijemce su pratili i pomagali četnici Rade Radića. I jedni i drugi bili su veoma zbunjeni pojavom partizanskih snaga sa strane od koje ih nisu oče­kivali, što im je u znatnoj mjeri poremetilo planove, ali je 11. kra­jiškoj diviziji stvorilo potrebno vrijeme da se bolje spremi da odbije napadače.

Tako je 18. hrvatska NOU brigada u rejonu Stanara i Kulaša u centralnoj Bosni došla u dodir sa 11. krajiškom divizijom. Kako je u isto vrijeme 13. SS divizija u punom sastavu prešla iz Srema preko Save u istočnu Bosnu i otpočela sedmu neprijateljsku ofanzivu protiv snaga NOV-a, štab 3. korpusa je naredio i ostalim dijelovima 18. hrvatske brigade kao i Posavsko-trebavskom odredu da sa Okružnim komitetom takođe pređu u centralnu Bosnu. Tu je ona popunjena dijelovima Posavsko-trebavskog NOP odreda, tako da je sada imala četiri bataljona sa po 180-200 boraca, a po svom sastavu od štaba brigade do pojedinih četa postala je prava jedinica bratstva i jedinstva.

Stalno učestvujući u planski pripremanim manjim i većim akci­jama i borbama, jedinice brigade ubrzo su se znatno prekalile i dobro naoružale. Vremenom je u njoj izrasla čvrsta partijska organizacija, a SKOJ se omasovio primjernim borcima i uzornim omladin­cima. Živa borbena aktivnost i naročito intenzivan politički rad, kao i pomoć štaba 11. krajiške NOU divizije i Okružnog komiteta, pridonijeli su da se brigada u času kada je primila naređenje da se s kolonom 11. krajiške divizije vrati u istočnu Bosnu, sada u sastav svoje 38. divizije, mogla svrstati u red jačih jedinica, sposobnih za izvršenje težih i složenijih zadataka.

•••

Oslobođenje Tešnja moglo se smatrati jednim od složenijih poduhvata i štab 18. hrvatske NOU brigade donio je odluku, iako mu to nije bilo izričito naređeno, da priđe njegovom izvođenju. To je, zapravo, trebalo da bude prvo oslobođenje ovog utvrđenog grada. Naime, iako je dotle više puta od partizanskih snaga bio napadan, Tešanj nije mogao biti nijednom potpuno oslobođen zbog jake tvr­đave - kule, koja se nalazila u samom mjestu i iz koje se neprija­telj uvijek lako i uspješno branio.

Sredinom januara 1943, kad je Tešanj napadala Prva proleter­ska brigada, dva su se njezina bataljona kratko vrijeme zadržala u dijelu varoši, dok se neprijateljska posada povukla u veliku nelikvidiranu tvrđavu. U maju iste godine Druga krajiška brigada žestoko je ugrozila opstanak ustaša i žandarma u Tešnju. Krajišnici su došli već do pod same zidine tvrđave. Iz varoši je morao bježati i Pavelićev doglavnik, domaći izdajnik Ademaga Mešić. Me­đutim, i ovaj put su ustaše trebale da zahvale tvrđavi što Tešanj nije bio cio oslobođen. U jesen iste godine Tešanj je napadala i Peta kozaračka brigada. To je bio napad manjeg obima i bez punog re­zultata. Pa i 13. proleterska (Slavonska) brigada, koja je u sastavu Prve proleterske divizije u januaru 1944. krenula na Tešanj, zauzela je najveći dio varoši, ali je tvrđava opet ostala neosvojena.

Sve je to bilo poznato štabu 18. hrvatske NOU brigade, čiji su bataljoni u drugoj polovini jula 1944. Tešanj zatvorili sa svih strana. Oni su uokrug zaposjeli sve važnije pozicije – blisku planinu Crni vrh, položaje oko kote Ravne i Vehabovku – šljivike oko va­roši. Sa kule Paklenice manje udarne grupe pripucavale su i na samu tvrđavu.

Za potpuno oslobođenje Tešnja valjalo je, pored glavne njegove tvrđave, prethodno likvidirati takozvano Tepe – bunkere na Griču, opasane bodljikavom žicom, zatim Guvna, polazni položaj za napad na samu tvrđavu, te Gornju i Donju čaršiju, mahalu Trčicu i Ta­bake, tj. mjesta na kojima je protivnik držao položaje i mogao ih lako braniti. Najvažnije je ipak bilo riješiti pitanje same tvrđave, jer su i ranije sva pomenuta uporišta padala, ali je tvrđava, uprkos svim napadima, ostajala posljednji i siguran zaklon neprijatelju. Zbog toga je i štab brigade usmjerio glavnu pažnju na tešanjsku kulu-tvrđavu. Rodila se misao da se preduzme akcija za likvidi­ranje same kule, a da se po strani ostave ostali položaji. U tom su pravcu bili orijentisani napori štaba brigade.

Pa i pogledi samih boraca koji su opsjedali varoš i uporno, iz noći u noć, učestvovali u napadima, bili su usmjereni u pravcu go­leme tešanjske kule kao glavne prepreke koju su oni željeli i morali najzad da savladaju.

•••

Tešanjska kula je djelovala kao gigantsko zdanje, o kome su mještani govorili da su ga do pola gradili Rimljani, što nije sigurno, a drugi dio Turci, što je dokazano. Grad je nesumnjivo postojao još u srednjem vijeku i odolijevao je mnogim navalama. Navodno je na njega bez uspjeha udarao i princ Eugen Savojski po svom povratku s pohoda na Sarajevo (1682-1699). Turci su u njemu dr­žali jaku posadu s nekoliko desetina topova.

Sagrađen na istaknutom položaju, grad je opasan jakim i do petnaest metara visokim zidinama, koje se sa isturenog brijega spu­štaju u samu varoš, gdje se na najnižoj tački nalazi glavni ulaz. Tvrđava ima više međusobno povezanih dijelova, mnoge prostorije i spremišta, brojne tunele, kazamate i utvrđenja za topove (tabije), kao i nekoliko dominantnih višespratnih kula. Može da primi preko hiljadu vojnika.

Najviša mnogougaona glavna kula poznata je u narodu otkako je u nju 1924. godine udario grom i oštetio je kao Krnja kula. Kroz glavnu kapiju velikih dimenzija, od teškog drveta optočenog gvožđem, sada zatrpanu kamenjem, ostavljen je prolaz, na kome stoji straža s puškomitraljezom. Na jednoj od kula Nijemci su izveli betonske radove i podesili je za još efikasniju odbranu. U njoj se sada nalazilo oko 200 domobrana i nešto ustaša.

Nijemci su, poslije nekoliko napada izvršenih od strane bataljona 18. hrvatske brigade, za svaku sigurnost, smjestili na najvišoj kuli u tvrđavi, pod komandom jednog svog oficira, 16 esesovaca ko­ljača, koji su palili i ubijali po Kupresu, oko Livna i Travnika.

Na ostalim položajima u Tešnju nalazila se feldžandarmerija – oko 150 Nijemaca starijih godišta. Starješina im je bio neki kape­tan Hofman, porijeklom od Luksemburga. Svoj je štab smjestio u školi, a sam je, inače, za vrijeme borbi boravio na Griču. Poznat kao pijanica, lakom na mito, često je izjahivao u grad na gizdavom konju lijepe, žute dlake. Ustašama koji su se nalazili u Tešnju komandovao je ustaški tabornik Hamdo Galijašević. Bilo je tu i oko 200 pripadnika domaće milicije, koja u najvećem broju nije bila sklona sukobima s partizanima.

•••

Ali je u Tešnju, od početka u osnovi krajnje rezervisanom prema ustaškoj vlasti i pored sveg suprotnog nastojanja ustaškog istomišljenika, poznatog domaćeg zelenaša i gulikože veleposjed­nika Ademage Mešića i njegovog tabornika Galijaševića, bilo mnogo pripadnika i pravih simpatizera Narodnooslobodilačkog pokreta, čiji je broj stalno rastao. U njemu je postojala organizacija KPJ, ute­meljena 1941. god. od strane istaknutog komuniste narodnog heroja Mahmuta Bušatlije, i organizacija SKOJ-a, i njihov je uticaj iz dana u dan bivao sve vidniji. I među domobranima i njihovim starješi­nama bilo je pristalica NOP-a, gotovih da to i na djelu dokažu.

Imajući takve podatke u rukama, i uz pomoć članova Okružnog komiteta KPJ za centralnu Bosnu, štab 18. hrvatske brigade je, uporedo sa izvođenjem svakodnevnih borbenih akcija, stupio s pred­stavnicima NOP-a i simpatizerima među domobranima u živu ne­posrednu vezu. Domaći ljudi Brakovići (mlinar Smajo i drugi) i lugar Uzeir Radaslić održavali su kontakt između štaba brigade i pripadnika NOP-a u gradu sa Smajilom Šehagićem, Hamzom Širbegovićem i drugim, kao i sa domobranskim oficirima Muharemom Đedovićem (učiteljem u Tešnju) i poručnikom Slavkom Kovačevićem. Od domobrana je štab brigade 8. jula 1944. i pismeno zatražio da izvrše predaju grada. Putem partijske organizacije iz mjesta dobijeni su planovi svih položaja i bunkera koje je štabu donijela mlada tehničarka i skojevka Mujesira Hadžismajlović. Na insistiranje štaba najzad je riješeno da se jedan bataljon 18. hrvatske brigade noću uvede prvo u varoš, a zatim u samu tvrđavu, da u njoj razo­ruža posadu, likvidira esesovce, skrši otpor garnizona i tako defini­tivno oslobodi cio Tešanj.

•••

Ljetna noć u drugoj polovini jula, u kojoj su bataljoni 18. hr­vatske brigade dobili naređenje za ovu akciju, bila je izuzetno tiha i vedra. Nakon neprekidnog i snažnog dnevnog pripucavanja, koje je prisiljavalo neprijatelja da bude stalno u pripravnom stanju, opšte mirovanje nastalo u noći moralo je da izgleda prirodno uslijed pretpostavke o premorenosti i u redovima brigade. Ono je moglo da dovede i do popuštanja budnosti kod neprijatelja.

Međutim, strojevi 18. hrvatske brigade u prvoj liniji bili su u stanju stroge pripravnosti. Rukovodstvu jedinica je objašnjeno da trebaju, sve dok se ne začuje pucanj i lozinka s najviše kule, svi da mi­ruju, budni i spremni za napad.

Kad je noć bila već dobro poodmakla, u akciju je krenuo oja­čani Drugi bataljon pod komandom Mate Belića. U istom bataljonu nalazio se i njegov mlađi brat komandir čete Marko (iz sela Garevaca, junački je poginuo u žestokoj borbi na Sokolu iznad Gračanice, naočigled svog brata, u jesen 1944). Zbog značaja poduhvata s ovim bataljonom je pošao i dio štaba – komandant Franjo Herljević i partijski rukovodilac brigade (u to vrijeme, a u prva dva i posljednja četiri mjeseca 1944. politički komesar brigade, bio je autor ovog članka). Tačno u ponoć i na dogovorenom mjestu kolonu je sačekao sa nekolicinom svojih pratilaca domobranski zapovjednik, zapažen u gradu po svom dobrom držanju i otporu prema Nijemcima, poručnik Slavko Ko­vačević, koga je komandant brigade poznavao iz Tuzle.

Od toga časa, pošto je utvrđeno da sve teče po planu, više nije bilo nikakve sumnje da je u toku jedna uzbudljiva i privlačna, a u isto vrijeme i riskantna akcija. Znalački vođena od domaćih ljudi putem koji su oni sami predložili, kolona je krenula niz Ravne. Išla je bujnim zelenilom i kroz šumu krošnjastog drveća niza stranu, preko Numere, direktno u pravcu tvrđave.

Na dvadesetak metara ispred glavne kolone isturen je jedan manji vod s automatskim oružjem, a u uniformama sličnim domo­branskim. Dio boraca ovog voda bio je izuven, do u tančine pri­premljen za cio poduhvat. Drugi bataljon se spuštao niza strmen brzo i odlučno, ne dajući glasa od sebe. Poslije vještog zaobilaženja i provlačenja bataljon se tokom nepuna pola sata našao neprimijećen usred same varoši, a i nadomak podnožja tvrđave.

Za sve to vrijeme njemački je stražar uz teški mitraljez nepo­mičan posmatrao kroz otvor s najviše kule Krnje, dok su ostali koljači esesovci, sigurni da se nalaze u punoj bezbjednosti, spavali.

•••

Kolona je zastala u jednom potoku gdje je odvojen prvi njen dio i upućen prema kapiji kule. Odmah poslije toga i u skladu s to­kom događaja biće ubačen u tvrđavu čitav bataljon.

Kad je mala kolona prišla sasvim blizu velikoj kapiji, kroz muklu tišinu noći odjeknuo je glas:

“Stoj! Ko ide?!”

Bio je to glas stražara, ustaškog vodnika, koji se tu nalazio sa svojim pomoćnikom uz puškomitraljez. Bilo je poznato da je on ra­nije u dva maha ustašama takoreći spasao grad, te je kao jedan od najpouzdanijih njihovih ljudi danima ostajao na dužnosti gotovo bez smjene.

Dok još nije stigao ni da provjeri tačnost dobijenog odgo­vora da “ide poručnik!”, na njega i njegovog pomoćnika skočila su iz unutrašnjosti kule dvojica od učesnika u organizaciji ove ak­cije. Brzo su razoružani i dok su oni vapili i kukali, bili su uklo­njeni sa kapije.

Partizani su počeli upadati u tvrđavu, u koju je odmah poslata i glavnina bataljona. Za tili čas je duga kolona prošla kroz otvor i nestala iza zidina u utrobi grada. Napolju je ostala samo četa kurira sa dijelom štaba brigade, jer dok se s najviše Krnje kule ne javi dogovoreni znak valjalo je biti potpuno oprezan i spreman za svaku eventualnost. Pogodan sistem izgradnje i vanredan raspored omo­gućavao je, naime, da unutar grada pojedini njegovi dijelovi dugo samostalno pružaju uspješan otpor. Na Krnjoj kuli se nala­zilo dovoljno ljudi i naoružanja, pa bi takva borba unutar same tvrđave mogla da stvori veoma opasnu situaciju.

Ovdje partizani!

Bataljon je, predvođen svojim štabom i aktivistima iz Tešnja, hitro prodirao u unutrašnjost velike tvrđave. Kod svakog kazamata i svake pojedine kule straža je, ukoliko je zatečena budna, bivala razoružana, a umjesto nje postavljena grupa boraca 18. brigade. Dio tih boraca je uz pomoć aktivista u kuli, koji su bili ranije oba­viješteni i znali šta se sprema, učestvovali u razoružavanju razbu­đene i iznenađene posade. Kako je postojao veliki broj kula i sklo­ništa, razoružavanje je potrajalo dugo, ali je teklo bez zastoja.

Kritično je moglo da bude izlaženje na najistaknutiju Krnju kulu i, naročito, razoružavanje esesovaca. Srećom, izuzev stražara koji je i dalje osmatrao suprotnu stranu i bio budan, svi su ostali čvrsto spavali. Četiri borca 18. brigade, zajedno sa Šehagićem i Širbegovićem, uspeli su se neprimijećeni na Krnju kulu, skočili na stražara, razoružali ga i potom vezali. Onda su pokupili oružje od sve šesnaestorice – tri mitraljeza, dva mala bacača, dvije parabele i puške i, pošto su ga na gomilu složili, uperili cijevi svojih automata i svjetla svojih baterija na esesovce:

“Predajte se, ovdje partizani!”

Osim jednog podoficira, koji je dohvatio ručnu bombu s namje­rom da se bori, pa je odmah svučen niz bedem, ostali su zabezek­nuti digli ruke. Jedan po jedan spremljeni su dolje. Zatim su sa manje kule – Tabije razmontirani teški mitraljezi i okrenuti prema neprijateljskim bunkerima u gradu.

Tada su s najviše kule u tvrđavi kroz noć nad Tešnjom gromko odjeknuli poklici:

- “O, Hauptmane, predaj se, ovdje partizani!”, “Živio drug Tito!”, “Živio komandant Franjo!”

Poklici i lozinka prethodili su prodornim rafalima iz teških mitraljeza prvi put usmjerenih sa Krnje kule na Tepe i ostale polo­žaje gdje su se nalazili Nijemci.

To je bio signal svim jedinicama 18. hrvatske brigade za opšti napad. Po komandi i jednovremeno planula je uraganska vatra oru­žja na svim bregovima u polukrugu oko varoši, a iz pojedinih upo­rišta zaprepašteni Nijemci i ustaše počeli su, praćeni opštom vri­skom, napuštati položaje i bježati glavom bez obzira, ostavljajući sve iza sebe. Za kratko vrijeme pucnjava se stišala, bataljoni brigade uspostavili su čvrstu međusobnu vezu i zauzeli sve pozicije. Sat iza ponoći 22. na 23. juli 1944. Tešanj je bio potpuno oslobođen.

Već ujutro je sav ratni plijen razvrstan i sređen i u njemu su, iz­među ostalog, bila: 3 bacača mina, 14 teških i lakih mitraljeza, 250 pu­šaka, velika količina raznovrsne municije i ratne opreme. Domobra­nima i miliciji postrojenim usred čaršije održan je govor u prisustvu mase naroda, te je jedan dio njih sa ostalim građanima simpatize­rima ušao u brigadu, drugi u partizanski odred, dok su neki pu­šteni kućama.

Ustaški logornik, obraćajući se drugovima iz štaba brigade sa fašističkim pozdravom, dokazivao je kako su on i njegovi jednomišljenici postali ustaški funkcioneri u interesu naroda i u cilju nje­gove zaštite. Njih, međutim, kao i zarobljene esesovce i Nijemce, nije mogla mimoići zaslužena kazna.

Tako je 18. hrvatska NOU brigada izvojevala svoju najznačaj­niju pobjedu za vrijeme boravka u centralnoj Bosni. Ona će ostati zabilježena među mnogim u njenoj ratnoj istoriji, uz one najljepše što su postignute pri konačnom oslobođenju rodnog grada Tuzle oktobra 1944. i u borbama za oslobođenje glavnog grada Bosne i Hercegovine Sarajeva u proljeće 1945.

(Prvobitno objavljeno u: “Istočna Bosna u NOB-u”, knj. 2, 1971, str. 498-506; on-line od 1. 7. 2021)