Prepisali od EU, a ne možemo provoditi

Stanovnici Bosne i Hercegovine još deveraju sa divljim deponijama smeća, gomilanjem otpada oko kontejnera, te plastikom, konzervama i otpadnim gumama u rijekama i na izletištima.

I dok je ovaj segmet života u zemljama EU zakonski uređen decenijama jer imaju razvijen sistem odvajanja i recikliranja otpada, kod nas je zakon prepisan iz EU i tu je i početak i kraj ove priče.

Prepisali, ali površno

- Teško ih je provoditi u BiH zato što infrastruktura koju trenutno imamo ne podržava provedbu takvog zakona u potpunosti, pojasnila nam je Adisa Mehanović, voditeljica finansija u firmi Eko život, ovlaštenom operateru za upravljanje ambalažom i ambalažnim otpadom u Federaciji BiH.

I u Fondu za zaštitu okoliša FBiH rekli su nam da mnogo kasnimo za zemljama EU. Prema njihovim riječima, jednake probleme imaju svi koji se pokušavaju baviti zaštitom okoliša i reciklažom i u FBiH, RS-u i distriktu Brčko.

- Evropska unija sisteme za reciklažu razvija dugi niz godina, a kod nas su prvi propisi koji se odnose na posebne kategorije otpada, te na organizirani sistem za sakupljanje i reciklažu takvih vrsta otpada donijeti 2011. ili 2012, kada je donesen prvi pravilnik o ambalaži i ambalažnom otpadu, kažu u Fondu.

Nakon toga, donesen je i pravilnik o električnom i elektroničkom otpadu, te uveden pojam operater sistema. Na području FBiH trenutno djeluju četiri operatera sistema – dva za ambalažni otpad i dva za električni i elektronski otpad. Riječ je o sistemu produžene odgovornosti proizvođača i uvoznika. Veliki se mogu udružiti, oformiti operatere sistema koji onda u ime onih koji potpišu ugovor sa njima osiguravaju sakupljanje i reciklažu tih vrsta otpada.

Adisa Mehanović kaže da je problem reciklaže u FBiH prilično kompleksan, a dodatno ga usložnjava i činjenica da komunalna preduzeća zakonom nisu obavezna odvajati ambalažni iz komunalnog otpada.

- Njih zakon nije ničim vezao, a da bi mogli provoditi zakone Evropske unije, vjerujte da komunalna preduzeća moraju biti vodeći nosioci odvajanja ambalaže i ambalažnog otpada, konstatovala je Mehanović.

Jedini način da se uspostavi sistem adekvatnog prikupljanja i recikliranja otpada je da se promjenom zakona komunalna preduzeća obavežu da moraju prikupljati i reciklirati iz komunalnog otpada, kao i da se adekvatno prate privredni subjekti koji stavljaju svoju ambalažu i ambalažni otpad na tržište Federacije, jer su obavezni potpisati ugovore sa ovlaštenim operaterima i plaćati naknadu.

- Kao operater mi se finansiramo od naknade privrednih subjekata koji su stavili svoju ambalažu na tržište FBiH. Tu naknadu mi po pravilniku upravljanja ambalažom i ambalažnim otpadom trošimo na tri segmenta, kaže Mehanović.

Novi zakon

Skoro 60 odsto novca ide na reciklažu, a ostalo na ulaganje u infrastrukturu sakupljačke mreže i projekte dizanje svijesti. Da bi zadržao dozvolu za rad, ovlašteni operater za upravljanje ambalažom i ambalažnim otpadom mora ispuniti određene ciljeve koji, prema mišljenjima nadležnih iz Fonda za zaštitu okoliša FBiH, nisu dovoljno visoki.

- Sistem je zasnovan na tome da se propisom postavljaju ciljevi koji se trebaju postići za pojedinu godinu, a operateri su dužni podnijeti izvještaj i dokazati da su ih postigli. Kod nas su ti ciljevi postavljeni prilično nisko u odnosu na druge zemlje i u okruženju i u EU, naveli su iz Fonda.

Federalno ministarstvo okoliša i turizma je postavilo određene ciljeve za godine pred nama, ali oni i dalje nisu jako zahtjevni. Fond za zaštitu okoliša FBiH ove godine planira izdvojiti više od tri miliona KM u okviru javnog poziva za reciklere.

- Radi se o četiri posebne kategorije otpadne gume, motorna ulja, baterije, akumulatore i vozila. Taj sistem je relativno mlad, navode u Fondu.

Nešto je bolja situacija što se tiče ulja, akumulatora i baterija. Trenutno FBiH nema u potpunosti razvijen sistem odvojenog prikupljanja biootpada, uključujući otpadnu hranu. Međutim, brojne su inicijative za smanjenje bacanja hrane i njeno doniranje humanitarnim organizacijama.

- Novi zakon o upravljanju otpadom trebao bi donijeti značajna unapređenja sistema, uključujući uspostavljanje novih modela odvojenog prikupljanja pojedinih tokova otpada kao što su biootpad, tekstil i druge posebne kategorije. Također, predviđeno je postepeno povećanje ciljeva reciklaže i iskorištavanja otpada, jačanje odgovornosti svih učesnika u sistemu, te daljnje usklađivanje sa propisima EU, navode u Federalnom ministarstvu okoliša i turizma.

Krajnji cilj je povećanje stepena reciklaže i ponovne upotrebe materijala, smanjenje količina otpada koje završavaju na deponijama, te prelazak na principe cirkularne ekonomije i održivog upravljanja resursima. Fond za zaštitu okoliša planira i posebne programe podrške za upravljanje posebnim kategorijama otpada.