Ovo su četiri znaka upozorenja koja prethode gotovo svakom srčanom i moždanom udaru

Srčani i moždani udari rijetko se događaju bez upozorenja.

Prema zdravstvenim podacima prikupljenim od više od devet miliona odraslih osoba u Južnoj Koreji i Sjedinjenim Američkim Državama, gotovo svi koji razviju srčana oboljenja i dožive ozbiljan kardiovaskularni događaj imali su jedan od četiri ključna faktora rizika u periodu koji je prethodio bolesti.

 

 

Ti faktori su povišen krvni pritisak, povišen holesterol, povišen nivo šećera u krvi i pušenje, bilo da je riječ o sadašnjim ili bivšim pušačima.

 

 

Posmatrani zajedno, ovi faktori prethodili su 99 odsto svih kardiovaskularnih događaja tokom dugoročne studije objavljene 2025. godine.

 

 

Čak i kod žena mlađih od 60 godina, koje se smatraju populacijom sa najnižim rizikom od kardiovaskularnih oboljenja, više od 95 odsto srčanih udara ili moždanih udara bilo je povezano sa jednim od ovih faktora, piše Science Alert.

 

 

Povišen krvni pritisak najčešći faktor rizika

Povišen krvni pritisak bio je najčešće povezan faktor rizika.

 

 

U Sjedinjenim Državama i Južnoj Koreji više od 93 odsto osoba koje su doživjele srčani udar, moždani udar ili srčanu slabost imalo je prethodno dijagnostikovanu hipertenziju.

 

 

Zbog toga bi kontrola krvnog pritiska mogla biti ključna u prevenciji ozbiljnih kardiovaskularnih bolesti u budućnosti.

 

 

„Smatramo da studija vrlo ubjedljivo pokazuje da je izloženost jednom ili više neoptimalnih faktora rizika prije ovih kardiovaskularnih ishoda gotovo 100 odsto“, rekao je vodeći autor studije i kardiolog Filip Grenland sa Univerziteta Nortvestern kada su rezultati objavljeni.

 

 

„Cilj sada mora biti veći napor u kontroli ovih faktora rizika na koje možemo da utičemo, umjesto skretanja pažnje na druge faktore koje nije lako liječiti i koji nisu uzročni.“

 

 

Grenland i njegove kolege navode da njihovi rezultati dovode u pitanje nedavne tvrdnje da se srčani i moždani udari sve češće javljaju bez prisustva klasičnih faktora rizika.

 

 

Prema njihovom tumačenju, moguće je da su ranije studije propustile dijagnoze ili nisu registrovale nivoe rizika koji su bili ispod kliničkog praga.

 

 

U pratećem uredničkom komentaru, kardiološkinja Neha Pagidipati sa Univerziteta Djuk, koja nije učestvovala u studiji, ističe da rezultati jasno pokazuju koliko je važno upravljati zdravstvenim rizicima prije nego što dovedu do ozbiljnih, potencijalno smrtonosnih ishoda.

 

 

„Moramo i možemo bolje“, navodi ona.

 

 

Kod žena uzroci srčanog udara često mogu biti drugačiji

Nalazi se nadovezuju na ranija istraživanja koja sugerišu da se možda potcjenjuje uloga drugih uzroka srčanih udara, naročito kod mlađih odraslih osoba.

 

 

U studiji objavljenoj u septembru 2025. godine, naučnici sa Klinike Mejo analizirali su 1.474 slučaja srčanog udara kod osoba starosti do 65 godina, zabilježenih između 2003. i 2018. godine u okrugu Olmsted u Minesoti.

 

 

Pažljivim pregledom medicinske dokumentacije i snimaka, utvrdili su glavni uzrok svakog pojedinačnog slučaja.

 

 

Tradicionalno se većina srčanih udara pripisuje začepljenju arterija usljed aterotromboze, kada krvni ugrušci blokiraju dotok krvi ka srcu.

 

 

Značajno je da je kod više od polovine srčanih udara kod žena uzrok bio drugačiji od klasične aterotromboze.

 

 

Kod muškaraca je aterotromboza činila 75 odsto slučajeva, što je očekivano, dok je kod žena bila prisutna u 47 odsto slučajeva, dakle u manje od polovine. To ima važne posljedice za prevenciju i liječenje.

 

 

Kod žena je 34 odsto svih srčanih udara bilo povezano sa takozvanim infarktima usljed nesklada između ponude i potražnje kiseonika u srcu, kada različiti stresovi u organizmu, poput anemije ili infekcije, narušavaju ravnotežu.

 

 

Među drugim značajnim uzrocima izdvajaju se spontana disekcija koronarnih arterija, kada dolazi do pucanja zida arterije i nakupljanja krvi, kao i embolije, odnosno krvni ugrušci koji dolaze iz drugih dijelova tijela.

 

 

„Ovo istraživanje osvjetljava uzroke srčanog udara koji su dugo bili nedovoljno prepoznati, posebno kod žena“, rekla je kardiološkinja Klair Rafael.

 

 

„Kada se pogrešno razumije osnovni uzrok, liječenje može biti manje efikasno ili čak štetno. Razumijevanje zašto je do srčanog udara došlo jednako je važno kao i njegovo liječenje. To može značiti razliku između oporavka i ponovnog pojavljivanja bolesti.“