O novoj verziji filma "Orkanski visovi": Ljubav, tijelo, spektakl

Be with me always. Take any form. Drive me mad. Only please do not leave me in this abyss where I cannot find you.

“Wuthering Heights” (2026)

Dugo mi je trebalo da se natjeram da pogledam nove “Orkanske visove”. Razloga za to je više, ali krenimo redom. Sve filmske adaptacije ovog predloška su se gotovo uvijek vraćale centralnom čvorištu slavnog romana Emily Brontë: odnosu između Catherine Earnshaw, temperamentne mlade žene i Heathcliffa, siročeta kojeg usvaja njen otac. Kada Catherine odluči da se uda za bogatog Edgara Lintona, priča kreće u pravcu opsesije i fokusira se na ljubomornog Heathcliffa koji želi po svaku cijenu vratiti Catherine.

Brontë u filteru spektakla

U središtu posljednje filmske verzije, u režiji Emerald Fennell su Margot Robbie i Jacob Elordi, gotovo pa predstavnici savremenog holivudskog ideala ljepote, koji tumače Cathy i Heathcliffa - par definisan nemogućnošću ljubavi i klasnim razdorom, čija ih veza približava smrti više nego sreći. Fennellina adaptacija od početka insistira na ideji da Brontë treba čitati kroz prizmu Shakespeareovog “Romea i Julije”, čime se naglašava spoj ljubavi i tragedije. Ipak, kritike nakon izlaska filma širom svijeta nisu bile obećavajuće. Mnogi kritičari smatraju da rediteljka daje prednost vizualima i erotskom naboju umjesto emocionalnoj i psihološkoj dubini romana, gotsko-viktorijanske priče o opsesivnoj i razarajućoj ljubavi Heathcliffa i Cathy.

Novi "Orkanski visovi"/

Neki su film opisali kao “sexy fan fiction” ili kao provokaciju koja nema mnogo toga za reći, te koja pojednostavljuje ili izbacuje ključne teme poput klasnih odnosa i generacijske traume. Roman Emily Brontë, uz svu svoju retoričku prenaglašenost i emocionalnu intenzivnost, u suštini govori upravo o tome koliko je ljubav iracionalna i o paradoksu prema kojem je prepuštanje toj iracionalnosti najuzvišeniji čin kojem čovjek može težiti. Film ostaje netaknut od mnogih složenijih slojeva romana, što je i potaknulo raspravu o tome može li vizuelno biti zamjena za sadržaj i validno tumačenje književnog djela, ili je riječ o filmu koji nije u potpunosti znao šta će s materijalom, pa je fokus naprosto premješten na sliku. Kako bilo, i moram se složiti, nakon verzije Andree Arnold iz 2011. godine, Emerald Fennell nam u konačnici nudi raskošnu i hipertrofiranu ekranizaciju koja, međutim, gotovo isključivo funkcioniše na nivou vizuelnog spektakla.

Fennell je rediteljka nesumnjivih ambicija, što je pokazala u “Promising Young Woman” (2020), a potom i u znatno problematičnijem “Saltburnu” (2023). I ovdje ostaje vjerna svojoj autorskoj matrici: provocirati po svaku cijenu, čak i kada time u potpunosti uguši glavnu ideju. Sa budžetom od osamdeset miliona dolara stvorila je izložbu ekstravagantnih kostima i kontinuirane muzičke pratnje Anthonyja Willisa, dodatno naglašene pjesmama Charli XCX. Vizuelno je film zaista lijepo napravljen, prije svega zahvaljujući fotografiji Linusa Sandgrena i scenografskom radu Suzie Davies, ali ono bitno nedostaje: odsustvo dramske tenzije i emocionalne kompleksnosti, prouzrokovano fizičkim i duhovnim propadanjem likova.

Generacijska trauma

Razlog tome leži i u načinu na koji Fennell pristupa samoj strukturi. Priču romana ovdje ne dobivamo neposredno od Catherine ili Heathcliffa, nego kroz Lockwooda, novog stanara Thrushcross Grangea, koji je sluša od Nelly Dean. Tu nastaje dvostruka distanca: Lockwood je autsajder, dok je Nelly duboko involvirana u događaje koje prepričava. Fennell taj složeni narativni sistem uglavnom odbacuje i umjesto višestrukih perspektiva nudi emocionalno fokusiranu verziju priče u kojoj je u prvi plan stavljeno Catherineino iskustvo.

Novi "Orkanski visovi"/

Adaptacija, pritom, ukida i drugu polovinu romana, svodeći priču gotovo u potpunosti na odnos Catherine i Heathcliffa. Catherineina smrt, kao prijelomna tačka nakon koje pratimo Heathcliffovu osvetu i nastavak nasilja kojem je i sam bio izložen kao dijete, u filmu nestaje, baš kao i pitanje generacijskog nasljeđivanja traume. Nestaju Hindleyjeva brutalnost i alkoholizam, Heathcliffove manipulacije kojima preuzima imanje, Catherineina kćerka, ključna za završni dio romana, a velikim dijelom iščezava i gotička dimenzija teksta, opsesija smrću i granicom između živih i mrtvih. Gotovo sve ono što Brontëin svijet čini istinski uznemirujućim ostaje u drugom planu, pa umjesto priče o naslijeđenoj traumi i reprodukciji moći dobivamo blijedu gotičku melodramu o nemogućoj ljubavi. Istini za volju, film se može čitati kao legitimna interpretacija jednog sloja romana, ali upravo zato što bira jednu perspektivu nužno gubi ono što Brontëin tekst čini važnim.

U tom smislu zanimljivo je posmatrati kako Fennell pokušava istovremeno ponuditi i klasičnu i postmodernu adaptaciju, balansirajući između želje da ostane vjerna izvorniku i potrebe da ga revidira. Fragonardova rokoko slika “Ljuljaška” (1767) takođe nalazi svoje mjesto u filmu, ali umjesto igre i zavodljive, erotske neozbiljnosti, ovdje postaje nešto znatno mračnije. U tom pomjeranju od ugodnog prema agresivnom, “Ljuljaška” postaje pozornica na kojoj se ljubavni odnos Cathy i Heathcliffa odvija kao borba za kontrolu, do granica potpunog emocionalnog iscrpljivanja.

Novi "Orkanski visovi"/

Trijumf nagona

Ljubav Fennell svodi na primitivni tjelesni nagon, na kapitulaciju pred najnižim strastima, pretvarajući likove u bića kojima upravljaju isključivo potrebe. Opsesivni odnos Heathcliffa i Catherine Earnshaw, u romanu izgrađen kao gotovo metafizička povezanost, ovdje prolazi kroz lascivni filter autorke čija je potreba za provokacijom očigledno snažnija od razumijevanja materijala kojim se bavi. Fennellina ambicija da naglasi seksualno-opsesivnu dimenziju odnosa Heathcliffa i Catherine teorijski je opravdana: u gotičkoj tradiciji eros i smrt često dijele isti prostor. Međutim, takva reinterpretacija Brontëinog romana posebno je vidljiva u erotskim scenama, gdje se svjesno zamjenjuju dva suštinski različita pojma, strast i nesputana seksualnost, gdje gotovo sve biva svedeno na puku fizičku privlačnost. I to kroz više od dva sata trajanja.

Na kraju, mogu reći da je pred nama skoro pa artificijelni svijet “Orkanskih visova”: pop-estetizovan i seksualno kodiran, ali često dramaturški neujednačen. To dodatno naglašava upotrebom anahronizama poput moderne muzike i dekora koji oscilira između istorijske drame i savremene drame. Zbog toga film funkcioniše kao niz estetski snažnih, ali emocionalno nedovoljno artikulisanih fragmenata u kojima su prisutni svi potrebni elementi -pejzaž, kostimi, muzika, tijelo, strast - ali nijedan nije dovoljno efektno razvijen da bi cjelina zaista profunkcionisala. Suštinski, film možemo posmatrati i kao još jedan simptom industrije u kojoj se klasična književna djela sve češće adaptiraju prvenstveno zbog svoje prepoznatljivosti i tržišne privlačnosti, bez jasne potrebe da se ponudi nešto više od stilizovane i pojednostavljene revizije.