O filmu "The Bride": Zaglavljeno između namjere i realizacije

”The dead have something to say, and it’s coming to you from the monsters.”

-“ The Bride!” (2026)

“The Bride!” Maggie Gyllenhaal nije dobro skrojen film (pun intended). Sa koje god strane da mu priđete, naići ćete ili na višak ili odsustvo – stabilne radnje, likova, sižeja, suštine – u borbi da nam se prikažu velike i važne teme koje je Gyllenhaal željela propitati. Problem sa filmovima koji se eksponiraju kao manifesti bilo kojeg načela, ideologije, pokreta ili borbe, jeste to što često njihova poruka ne proizlazi organski iz ukupnosti radnje, već iz šturo nabacanih citata, sekvenci koje radije imaju performativni učinak nego onaj stvarni. Polazeći od svijeta koji je oblikovala Mary Shelley u romanu “Frankenstein ili moderni Prometej” (1818), rediteljka pokušava iznova osmisliti poznatu priču, spajajući više izdvojenih narativnih linija i likova u jednu, uz naglašenu metafilmsku dimenziju.

Između Prometeja i promašaja

Istovremeno, važno je imati u vidu simbolički teret koji lik Nevjeste nosi u istoriji filma. Njeno prvo pojavljivanje u “Bride of Frankenstein” (1935), u režiji Jamesa Whalea ostavilo je snažan trag uprkos ograničenom vremenu na ekranu. Od tada se taj lik vraća u različitim varijacijama, ali najčešće unutar jasno definisanih žanrovskih okvira. Gyllenhaal, međutim, svjesno odbija takvu tradiciju: njen film ne imitira niti parodira prethodne verzije, već pokušava aktivirati njihov simbolički potencijal kako bi ponudio vlastitu interpretaciju. Upravo u tom odmaku leži i ambicija i problem filma jer dok reinterpretacija nesumnjivo otvara prostor za novo čitanje, izostanak čvrste strukture onemogućava da to tumačenje zadobije punu težinu.

Jessie Buckley je pokazala izrazitu glumačku energiju/

Radnja je smještena u Chicago tridesetih godina, vrijeme i grad obilježene kriminalom, korupcijom i stalnim osjećajem nesigurnosti. U takvoj atmosferi se pojavljuje Frank (Christian Bale), usamljeno čudovište koje dolazi do doktorke Euphronious (Annette Bening), koja pristaje oživjeti družicu za njega. Rezultat tog eksperimenta je žena – Frankova Nevjesta (Jessie Buckley) – nekadašnja seksualna radnica i doušnica Ida, špijunka čikaškog podzemlja, naročito mafijaškog šefa Lupina (Zlatko Burić). No, nakon povratka u život, Ida postupno izmiče zadanoj ulozi, formirajući se kao neukrotiva i autonomna ličnost, vođena bijesom, ali i snažnom potrebom za slobodom. Lik dr. Euphronius funkcioniše kao varijacija Pretoriusa iz filma “The Bride of Frankenstein”, ali i kao figura modernog Prometeja, posrednika u svojevrsnoj faustovskoj razmjeni. Upravo ona inicira vaskrsenje Ide stavljajući je u službu stvorenja i time postavljajući pitanja etičnosti eksperimenta. Film pritom posuđuje i prerađuje klasični motiv faustovskog dogovora: težnju ka znanju lišenu odgovornosti i njene destruktivne posljedice.

Ne želim se zadržavati na razlozima zbog kojih je Maggie Gyllenhaal postavila priču u Chicago tridesetih godina, niti na pitanju zašto čudovište i nakon toliko vremena ostaje neprepoznato u novom kontekstu, ali vrijedi se vratiti na motiv samosvijesti koji Nevjesta stiče uskrsnućem. Umjesto pasivne figure koja postoji za drugoga, ona se konstituiše kroz pobunu – protiv Franka, protiv društva i protiv same ideje unaprijed zadate svrhe. Njihov odnos, iako je u središtu priče, izbjegava jednostavne obrasce privlačnosti ili sukoba, oscilirajući između potrebe za bliskošću i trajnog nerazumijevanja, što bi trebalo biti osnova napetosti. Međutim, ta se dinamika razvodnjava usputnim nasiljem i epizodnim gestama pobune koje ostaju na nivou skice i bez dublje razrade. Film pokušava proširiti taj okvir dajući Nevjesti širu simboličku funkciju: ona razotkriva društvenu elitu i postaje figura bunta, čiji se uticaj širi među ženama širom Amerike kroz parolu brain attack. Ipak, ono što bi mogla biti oštra kritika performativnog aktivizma pretvara se u površni, ekscentrični spektakl, u kojem svaka originalna ideja (ako je uopšte ima) i svaka parola djeluju kao same sebi svrha.

Kako ne objasniti feminizam

Za razliku od feministički slavljenog filma “Barbie” (2023), koji je barem uspostavio relativno koherentnu, iako pojednostavljenu ideološku liniju, ili “Poor Things” (2023), koji vlastitu kritiku uspješno artikuliše kroz stilsko pretjerivanje, “The Bride!” svodi složena pitanja slobode i moći na jedinu, prenaglašenu liniju ženske dominacije. Likovi ostaju statični i redukovani na krajnosti: žene su ili naprosto genijalne ili su žrtve, muškarci ili nemilosrdni ili impotentni i nemoćni, ne ostavljajući prijeko potrebni prostor za nijansiranje i razvoj. U tom kontekstu, čak i pokušaji karakterizacije Franka djeluju kontradiktorno: njegova impotencija mu daje moralni alibi, ali ga film u isto vrijeme označava kao nasilnog i manipulativnog. Ta nedosljednost mogla bi biti zanimljiva da je svjesno razrađena; ovdje djeluje kao nuspojava nedorečenosti. Najproblematičniji aspekt je možda ideja Nevjeste kao medija kroz koji progovara Mary Shelley. Umjesto otvaranja pitanja autorstva i identiteta, film predstavlja lik koji ne prolazi kroz stvarnu transformaciju i tako potencijalno slojevita metafilmska postavka ostaje zarobljena u vlastitoj površnosti, bez kapaciteta da artikuliše smislen komentar.

“The Bride!” funkcioniše i kao svojevrsni kolaž filmske istorije i omaž istoj: od B-horora i tragičnih ljubavnih priča poput Romea i Julije ili Bonnie i Clyde, do mjuzikla i film noara. Sve je tu, ali više kao niz na prvu prepoznatljivih referenci nego kao nešto što zaista nosi emociju ili značenje. Gledalac stalno prepoznaje različite uticaje, ali rijetko ima osjećaj da ga film vodi negdje konkretno. Problem, naravno, nije u tome što se citira sve i svašta – naprotiv – nego što izgleda kao da se rediteljica nikad ne odlučuje šta želi da uradi s tim citatima. Umjesto da ih poveže u neku jasniju ideju, Gyllenhaal ih gomila, kao da računa da će sama količina proizvesti željeni efekat. Osim što neće, i u tom smislu “ The Bride!” više liči na spektakl koji želi da impresionira nego na cjelinu koja želi nešto da kaže. Na nespretno sašiveno i dezorijentisano Frankensteinovo čudovište.

Tehnički posmatrano, Gyllenhaal ovdje očito pokušava propitati granice vlastitog izraza: gotički motivi sudaraju se s modernim stilizacijama, a povremeni muzički izleti pojavljuju se bez jasnog opravdanja. To nas dalje vodi do niza nedovoljno promišljenih postupaka koji ne uspijevaju uspostaviti unutrašnju koheziju. Kako radnja odmiče, rasutost postaje sve izraženija, naročito kroz gomilanje likova i paralelnih sižejnih linija - od dr. Eufroniusa, preko noar detektiva, do mafijaških figura. Slično se događa i s metafilmskim segmentima: prizori u kinima i lik filmske zvijezde iz tridesetih ostaju na nivou potencijala jer gotovo da nam jedino pokazuju koga i čega je sve rediteljica fan, a ne nešto više od toga. Umjesto koncentracije na funkcionalne elemente, film se sve više širi i pritom urušava, što kulminira završnicom koja ne zaokružuje priču, već djeluje kao rezignirano privođenje kraju.

Detalj iz filma "The Brade"/

Žanrovi i ideološki gestovi

Možda je najpreciznije reći da film ne uspijeva da opravda vlastitu ambiciju zato što uporno ne zna šta da radi sa silnim materijalom koji je uzeo da interpretira. Nije problem u tome što Gyllenhaal ne želi da ponavlja isti pristup poznatoj priči – ekscentrična interpretacija je mogla biti hrabar autorski zaokret – problem je što se stiče utisak kao da je svaka ideja ostavljena u filmu bez odluke šta s njom dalje. Isto važi i za odnos prema samom mitu. Ideja da se Frankenstein prodrma i učini nepredvidivim zvuči zavodljivo, ali u praksi se svodi na zatrpavanje: dodaju mu se slojevi stilizacije, citata, žanrova i ideoloških gestova, ali se ne ulazi u njegovu strukturu i nije jasno šta se tačno želi preispitati – autorstvo? stvaranje? etičnost? identitet? ženski i muški princip? – jer se fokus stalno premješta.

Jessie Buckley je pokazala i dokazala izrazitu glumačku energiju, nerijetko ostavljajući utisak da pripada promišljenijem filmskom okviru od onoga u kojem se zatekla. Christian Bale takođe nastoji uspostaviti balans u svom liku, ali njegov Frank ostaje nedovoljno artikulisan, razapet između čovječnog i karikaturalnosti. Kao rezultat, glumački potencijal ostaje polovičan, sputan nedostatkom čvršće narativne i karakterizacijske osnove, i ono što je moglo biti provokativno i slojevito čitanje nasljeđa Mary Shelley, pretvara se u fragmente campa, zaglavljeno između namjere i realizacije koja se u izvedbi rasipa do tačke na kojoj prestaje imati ikakvu težinu.