O knjizi "Osobna iskaznica" Zehnije Bulića: Poetika iskustva i etičke mjere

Zehnija Bulić: Osobna iskaznica, BUKS, Novi Pazar, 2025.

Zbirka poezije “Osobna iskaznica” (2025) Zehnije Bulića predstavlja dosljedno oblikovan lirski korpus u kojem se individualno iskustvo strukturira kroz porodičnu memoriju, zavičajni idiom i jasno artikulisanu etičku poziciju lirskog subjekta. Riječ je o poeziji koja se svjesno distancira od dominantnih tendencija savremene lirike usmjerenih ka formalnoj inovaciji, hermetičnosti i intertekstualnoj samoreferencijalnosti, opredjeljujući se za redukovan izraz i semantičku zgusnutost.

Relacijski konstituisan glas

Naslov zbirke funkcioniše kao semantički okvir cjeline. “Osobna iskaznica” ne označava identitet u administrativnom ili simboličko-apstraktnom smislu, već upućuje na proces lirskog samodefinisanja kroz naslijeđene obrasce pripadanja: porodicu, jezik, vjeru, svakodnevne rituale i kolektivno pamćenje. Identitet se u ovoj zbirci ne uspostavlja kao statična kategorija, već kao proces koji se neprestano preispituje kroz sjećanje, gubitak i odnos prema Drugome.

Lirski subjekt u “Osobnoj iskaznici” nije autonomno, izdvojeno “ja”, već relacijski konstituisan glas. Njegovo postojanje uslovljeno je porodičnim odnosima, zajedničkim iskustvima i etičkim obavezama. Takav subjekt izbjegava ispovjednu egzaltiranost i ne teži samopotvrđivanju, već preuzima poziciju svjedoka, često svjesnog vlastite nemoći i ograničenosti. Upravo ta samosvijest čini lirsku poziciju uvjerljivom i etički dosljednom.

Formalno, zbirku karakterišu kratke lirske cjeline, često bliske zapisu, sentenciji ili poetskoj bilješci. Ovakva forma omogućava autoru da poetski iskaz svede na elementarne slike i situacije, izbjegavajući narativnu razradu i simboličku hipertrofiju. Stih je ekonomičan, bez retoričkih pojačanja, dok se značenje često ostvaruje u prostoru prećutanog. Tišina, šutnja i elipsa imaju konstruktivnu ulogu u izgradnji značenja, čime se uspostavlja unutrašnja napetost između izrečenog i neizrečenog.

Tematski, zbirka je snažno utemeljena u porodičnoj i zavičajnoj matrici. Likovi oca, majke, nane i djeda pojavljuju se kao stabilni nosioci etičkih i egzistencijalnih vrijednosti. Otac je figura mjere, rada i šutnje; majka je povezana s ponavljanjem obreda i svakodnevnom duhovnošću; starije generacije nose pamćenje svijeta koji postepeno nestaje. Ovi motivi nisu oblikovani nostalgično, već imaju kritičku funkciju: oni predstavljaju korektiv savremenom iskustvu fragmentacije, migracija i gubitka zajedničkog prostora.

Prostor u zbirci nije neutralna pozadina, već aktivni nosilac značenja. Kuća, avlija, kahva, selo i put funkcionišu kao simbolički čvorišta u kojima se prelamaju privatno i kolektivno, prošlo i sadašnje. Posebno mjesto zauzima motiv kahve, koji se pojavljuje kao društveni mikroprostor komunikacije, šutnje i solidarnosti. Kahva nije puka ambijentalna kulisa, već mjesto artikulacije kolektivnih trauma i individualnih gubitaka. Kroz ovaj motiv autor uspijeva lokalno iskustvo transponovati u širi antropološki i kulturološki okvir.

S puta ne odlazim kući
U kahvu ulazim

kao u hram
Sjedim

za stolom s kahve dvije
Jednu pijem, drugoj se jadam.

Vrijeme u “Osobnoj iskaznici” nije linearno. Prošlost i sadašnjost se neprestano prepliću, pri čemu sjećanje ima konstitutivnu ulogu u oblikovanju lirskog identiteta. Pjesme često funkcionišu kao fragmenti memorije, bez jasne temporalne granice, što dodatno naglašava osjećaj trajnog gubitka, ali i kontinuiteta.

Etika predstavlja jednu od ključnih dimenzija zbirke. Pjesme koje se referiraju na ratna stradanja, savremene političke tragedije i kolektivne traume oblikovane su iz perspektive svjedočenja, a ne moraliziranja. Lirski subjekt ne zauzima poziciju suda, već poziciju odgovornog posmatrača, svjesnog ograničenosti vlastitog glasa. Time se izbjegava patetika i ideološka instrumentalizacija, a poezija se uspostavlja kao prostor etičke refleksije i savjesti.

Ćutanjem se -

iz knjige srama ne možeš ispisati.
Čemu sve

ako Gaza danas nije i dom tvoj.

Jezik kao sredstvo otpora

Jezik zbirke duboko je ukorijenjen u sandžačko-bosanskom idiomu, uz prisustvo turcizama i lokalizama koji imaju semantičku, a ne dekorativnu funkciju. Jezik se ovdje pojavljuje kao nosilac kulturnog pamćenja i identiteta, ali i kao sredstvo otpora standardizaciji i neutralizaciji izraza. Upravo kroz takav jezički izbor Bulić gradi autentičan poetski svijet, prepoznatljiv i dosljedan.

Na ispitu iz nauke o glasovima

profesor reče da moj glas h

ne dolazi sa zadnjeg nepca.
Profesore,

kada bi se moj otac rasrdio,

stao bi i proveo Šehede.
Glas h bi u prsa začeo

pa ga širio dok mu srce ne takne,

dok mu huju ne makne.
Tako i ja, profesore,

očevim slovom

svoje srce smirujem.

U cjelini posmatrano, “Osobna iskaznica” Zehnije Bulića predstavlja koherentnu i poetički ujednačenu zbirku, u kojoj se lirika uspostavlja kao oblik svjedočenja, pamćenja i etičke samoprovjere. Ova zbirka zauzima značajno mjesto u savremenoj regionalnoj poeziji, potvrđujući mogućnost ozbiljnog lirskog izraza koji se temelji na mjeri, iskustvu i odgovornosti jezika.