Opšta društvena punomoć advokatima

”S obzirom na kompleksnosti sa kojima se sreću, strane zahtijevaju imenovanje visokog predstavnika…” Ovo je odredba iz člana Aneksa Dejtonskog sporazuma koji se odnosi na instituciju visokog predstavnika. Da li to podrazumijeva da strane mogu tražiti ili bar predlagati određenu osobu za visokog predstavnika? Pri tome, ne mislim na lobiranja i neformalno navijanje, već na javan i obrazložen prijedlog kakav su prije nekoliko dana, na odgovarajuće adrese uputile advokatske komore FBiH i RS-a, predlažući Slovenca Romana Završeka.

Naravno, jasno je da advokatske komore nisu strane Dejtonskog sporazuma niti imaju punomoć da ih zastupaju. Riječima struke koju predstavljaju, Komore nisu aktivno legitimisane. Međutim, ovdje nema mjesta formalnim prigovorima, govorimo o principu, a i nizu razloga zbog kojih je ova inicijativa, kako bi Englezi rekli, pravi dašak svježeg zraka u prostoru gdje se decenijama čuju samo zarjavele trobente - zahrđale trube o kojima je pjevao Kongres u sarajevsko zlatno doba. Prije svega, situacije u kojima nismo pasivni ili remetilački, neevropski subjekt, da parafraziram jednog našeg intelektualca, nisu česte. Pisma koja dolaze iz Bosne i Hercegovine su, uglavnom, žalbe i upozorenja. Ova inicijativa nije dio borbe sa stvarnim ili zamišljenim protivnikom, već konkretan prijedlog, potencijalno dobar za sve. Zatim, svako zajedničko postupanje važnih društvenih aktera iz dva entiteta koje ispunjava dva kumulativna uslova: da je javno i u opštem interesu, zaslužuje pažnju, pa gotovo i bjanko podršku.

Advokatske komore jesu važni akteri u demokratskim društvima, predstavljaju profesiju koja se, bukvalno vijekovima smatra dijelom društvene i intelektualne elite. Njihova uloga se ne može svesti na vođenje imenika advokata i pripravnika. U razvijenim društvima imaju širu društvenu funkciju: učestvuju u javnim raspravama o zakonima, upozoravaju na rizike po ljudska prava i pravnu sigurnost, te predstavljaju glas struke koji može reagovati kada dođe do ugrožavanja vladavine prava. Zakon o advokaturi RS-a doslovno i obavezuje Komoru na obavljanje poslova od opšteg interesa. Interesantno, u Bosni i Hercegovini, društvu koje se klati između stagnacije i propadanja, advokatura napreduje i modernizuje se. Između ostalog, osnivaju se veće kancelarije i društva, zapošljavaju se mladi pravnici i prateće osoblje. Zarađuje se, ali i investira, učestvuje u različitim vrstama edukacije, uspostavljaju međunarodni kontakti, pomaže studentima i nevladinim organizacijama. Generalno, uspjeh se u sretnijim zajednicama upravo ogleda u tome da možeš i želiš uraditi nešto za opšte dobro, bez lične koristi. Predmetna inicijativa je ilustracija toga.

Na kraju, tu je i glavni junak ove priče, predloženi kandidat Završek. Komore su u svom aktu napisale da je on predsjednik organizacije koja predstavlja više od milion advokata širom Evrope te da ga za novog visokog predstavnika u BiH predlažu u vjeri da bi on instituciji OHR-a mogao donijeti novi pristup zasnovan na vladavini prava, institucionalnom dijalogu i evropskim pravnim standardima. Ističu prednosti koje se ogledaju u njegovom dugogodišnjem iskustvu u evropskim pravnim institucijama, poznavanju pravnog sistema Evropske unije i, prije svega, profesionalnoj nezavisnosti, kao i u regionalnoj bliskosti i razumijevanju istorijskog i političkog konteksta bivše Jugoslavije.

Nema ovdje tipično advokatskog preuveličavanja ili uljepšavanja kada zastupaju stranku. Ovo zaista proizlazi iz briljantne biografije pomenutog, nešto bi se bi se moglo dodati, ali ništa oduzeti.

Koliko ova inicijativa ima izgleda da uspije, teško je reći, ali dobro znamo kakve su šanse za go igrača koji puca u odnosu na onoga koji ne puca. Praktično istu poruku kao Braco su poetski i na slovenačkom poslali u jednoj pjesmi Arsen i Predin: verjame sreča vitezu – sklona je sreća vitezu.