Balkan Green Summit okuplja region i kreira put prema održivoj budućnosti

Pred nama je još jedno izdanje Balkan Green Summita, kao jednog od najznačajnijih regionalnih događaja posvećenih zelenoj tranziciji i održivom razvoju. Sendžana Muslić, viši stručni savjetnik u sektoru za energetiku Privredne komore FBiH, za Oslobođenje govori o pripremama i značaju ovog Summita.

Šta je u fokusu ovogodišnjeg Summita?

- Nakon uspješne implementacije prošlogodišnjeg Summita i sve većeg interesovanja za ovakav vid regionalnog okupljanja, Privredna komora FBiH organizuje još jedan Balkan Green Summit, koji će se održati od 20. do 22. maja 2026. godine.

Izazovi i prilike

Ovogodišnje izdanje Summita koncipirano je kao platforma koja povezuje politiku, privredu, institucije i stručnu javnost u zajedničkom cilju ubrzavanju zelene tranzicije i praktične implementacije evropskih politika održivog razvoja u regionu. Kroz niz panela, prezentacija i diskusija, fokus je stavljen na ključne izazove i prilike koje oblikuju budućnost energetike, industrije i ekonomskog razvoja, od usklađivanja sa EU zelenom agendom i CBAM regulativom, do razvoja inovacija, digitalnih rješenja i novih modela finansiranja kroz EU programe.

Poseban akcenat stavljen je na jačanje konkurentnosti izvoznika, razvoj cirkularne ekonomije, unapređenje ESG standarda, kao i na praktična rješenja u oblasti energetike i upravljanja resursima, uključujući prosumere i skladištenje energije. U okviru Summita bit će predstavljena i SCE platforma kao digitalni alat koji pomaže kompanijama u CBAM izvještavanju i usklađivanju sa evropskim zahtjevima.

Pored glavnog programa, ove godine se organizuje i poseban side event posvećen upravljanju otpadom, u saradnji sa generalnim partnerom iz Njemačke, kompanijom Doppstadt, s ciljem da se kroz praktične primjere i tehnologije dodatno osnaži pristup cirkularnoj ekonomiji u regionu.

Cilj Balkan Green Summita je da postane regionalna platforma koja ne ostaje samo na nivou diskusije, već podstiče konkretna rješenja, partnerstva i projekte koji doprinose održivom razvoju i evropskoj integraciji zemalja Zapadnog Balkana.

Da li imate već potvrđene dolaske, ko su učesnici, iz kojih zemalja?

- Da, već imamo potvrđen značajan broj učesnika iz regiona i Evropske unije, što potvrđuje sve veći interes za Balkan Green Summit kao regionalnu platformu za zelenu tranziciju i održivi razvoj. Ove godine očekujemo učesnike iz Njemačke, Austrije i Slovenije, kao i iz zemalja Zapadnog Balkana, uključujući Hrvatsku, BiH, Crnu Goru, Srbiju i Sjevernu Makedoniju. Ovakva struktura učesnika dodatno potvrđuje značaj Summita kao mjesta susreta različitih iskustava, znanja i praksi, te platforme koja povezuje region sa evropskim partnerima u zajedničkom putu ka održivoj budućnosti.

Kako biste opisali proces zelene tranzicije u BiH i regionu?

- Proces zelene tranzicije u BiH i regionu Zapadnog Balkana temelji se na implementaciji Zelene agende za Zapadni Balkan, koja je usklađena sa Evropskim zelenim planom i ima za cilj klimatsku neutralnost do 2050. Međutim, prema OECD Economic Convergence Scoreboard 2025, Zapadni Balkan bilježi napredak u zelenoj tranziciji, ali i dalje postoji značajan jaz u odnosu na EU, posebno u oblasti dekarbonizacije i energetske efikasnosti (OECD, 2025).

Ključni izazovi koji se identifikuju u izvještajima uključuju ekonomsku nestabilnost i ograničene investicije, energetsku zavisnost od uglja, slab institucionalni i regulatorni okvir, nedovoljnu implementaciju politika na terenu.

Istovremeno, Evropska unija aktivno podržava tranziciju kroz finansijske i tehničke instrumente. Do sada je investirano više od 160 miliona eura u energetski sektor BiH, uključujući energetsku efikasnost, obnovljive izvore i reforme politika.

Dodatno, prema izvještaju Svjetske banke iz 2024. godine, Bosni i Hercegovini su potrebna ulaganja od oko 6,8 milijardi dolara za klimatsku tranziciju, što potvrđuje da je riječ o dugoročnom i finansijski zahtjevnom procesu.

Koliko je BiH usklađena sa evropskim zelenim politikama?

- BiH je formalno u procesu usklađivanja, ali se i dalje nalazi u fazi djelimične i neujednačene implementacije EU klimatskih i energetskih politika. Prema Evropskoj agenciji za okoliš (EEA), BiH je napravila određene strateške korake u planiranju klimatske i energetske tranzicije, uključujući izradu nacrta Integrisanog energetskog i klimatskog plana (NECP). Međutim, ključni izazov ostaje u fazi implementacije, posebno zbog institucionalne fragmentacije, sporih reformi i visoke zavisnosti energetskog sektora od uglja.

U oblasti energetike, BiH i dalje ima značajan udio fosilnih goriva u proizvodnji električne energije, što otežava bržu dekarbonizaciju i usklađivanje sa ciljevima klimatske neutralnosti Evropske unije. Ipak, postoje pomaci kroz projekte energetske efikasnosti, razvoj obnovljivih izvora energije i podršku međunarodnih partnera.

U tom smislu, može se zaključiti da je BiH strateški usklađena sa evropskim zelenim politikama kroz planove i preuzete obaveze, ali operativna implementacija još zaostaje, što je čini jednom od zemalja u regionu koja mora ubrzati reformske procese kako bi pratila tempo evropske zelene tranzicije.

Cirkularna ekonomija i upravljanje otpadom su nezaobilazne teme, kakva je tu situacija?

- Cirkularna ekonomija i upravljanje otpadom predstavljaju jednu od ključnih, ali i najizazovnijih oblasti zelene tranzicije u BiH. Iako se koncept cirkularne ekonomije sve više prepoznaje u strateškim dokumentima, njegova praktična primjena je i dalje ograničena. Evropska agencija za okoliš (EEA) navodi da je sistem upravljanja otpadom u BiH još nedovoljno razvijen iako postoje određeni napreci u uspostavljanju boljeg prikupljanja podataka i regulatornog okvira.

Prilagođavanje

U BiH se postepeno razvijaju projekti koji imaju za cilj jačanje cirkularnog modela, posebno kroz podršku Evropske unije i međunarodnih partnera, fokusirajući se na odvojeno prikupljanje otpada, reciklažu i smanjenje upotrebe sirovina.

BiH još ima ranu fazu razvoja cirkularne ekonomije, gdje su strateški okviri postavljeni, ali je implementacija ograničena. Ključni izazovi ostaju: niska stopa reciklaže, nedovoljna infrastruktura i fragmentiran sistem upravljanja otpadom, dok su pozitivni pomaci vidljivi kroz regionalne i EU projekte.

Kompanije bi svoje poslovanje trebale uskladiti sa ESG standardima, koliko se oni uvode?

- Prema izvještajima i analizama u BiH, ESG standardi su postali sve prisutniji posebno kod većih kompanija i onih koje posluju sa EU tržištem. Međutim, šira implementacija ESG standarda u BiH i dalje je ograničena zbog nedostatka jasnog regulatornog okvira, nedovoljne standardizacije izvještavanja i ograničenih institucionalnih kapaciteta.

Ipak, trend je jasan, ESG postaje sve važniji dio poslovanja, jer kompanije koje žele ostati konkurentne na evropskom tržištu moraju dokazivati ne samo finansijsku stabilnost nego i održivost svog poslovanja kroz okolišne, društvene i upravljačke (ESG) kriterije.

U tom smislu, može se zaključiti da je ESG u BiH u fazi ubrzanog razvoja, gdje ga najbrže usvajaju internacionalno orijentisane kompanije, dok je sistemska primjena još u procesu razvoja i prilagođavanja evropskim standardima.

Najavljena je i tema o CBAM regulativi, da li su bh. kompanije uopće spremne za ovu regulativu?

- BiH se nalazi u fazi prilagođavanja CBAM zahtjevima, gdje su strateški okvir i svijest o regulativi prisutni, ali je operativna spremnost, posebno u smislu sistema za mjerenje i izvještavanje emisija, još ograničena i zahtijeva značajna ulaganja i tehničko jačanje.