Kineski zid u Republici Srpskoj sve je jači, ugovori i dalje bez ključnih detalja
Autoputa Banja Luka - Prijedor ni na vidiku/Oslobođenje
Vršilac dužnosti direktora Autoputeva Republike Srpske Radovan Višković i ovlašćeni predstavnik kompanije China State Construction Engineering Corporation Jin Hang potpisali su nedavno ugovor o dugoročnom kreditnom aranžmanu sa vodećom kineskom finansijskom institucijom Export-Import Bank of China. Vrijednost ugovora je 180 miliona evra i to je samo nastavak kineskih ulaganja u Republiku Srpsku.
Skriveni detalji
Ovim kreditnim sporazumom obezbijeđena je finansijska podrška realizaciji jednog od najznačajnijih projekata u oblasti putne infrastrukture u Republici Srpskoj - izgradnje autoputa Beograd - Banja Luka, konkretno dionice od Vukosavlja do Brčkog koja će biti dugačka 31,5 kilometara. Višković je rekao kako najveće investicije u Republici Srpskoj dolaze upravo iz Narodne Republike Kine.
- Kada uzmete u obzir broj stanovnika i teritoriju, moćna Kina je prepoznala jednu skromnu ekonomiju, ali investicije koje kineski partneri realizuju posljednjih godina za naše uslove su velike i značajne. Samo u oblasti putne infrastrukture imamo blizu dvije milijarde KM investicija koje vodeća banka Kine plasira u vidu kredita Republici Srpskoj i našim javnim preduzećima, rekao je Višković.
Prema podacima Agencije za promociju stranih investicija u BiH, koja se poziva na istraživanje China Global Investment Tracker, Kinezi su u BiH investirali više od tri milijarde američkih dolara. Prema podacima Centralne banke BiH, jasno je da Kinezi ulažu više u Republiku Srpsku, nego u Federaciju BiH.
Kineska državna kompanija za izgradnju puteva i pruga Šandong odavno je prisutna u Srbiji, a 2018. godine u Banjoj Luci otvorila je kćerku firmu SDHS-CSI BH. Iste godine ova kompanija potpisala je sa Vladom RS-a ugovor o koncesiji za izgradnju autoputa Banja Luka - Prijedor. Taj je ugovor objavljen tek nedavno, nakon nekoliko presuda Okružnog suda u Banjoj Luci, ali bez ključnog dijela, onog koji se odnosi na trošenje novca.
Kineska korporacija za puteve i mostove CRBC potpisala je prije tri godine sa Vladom RS-a memorandum o izgradnji 15 kilometara magistralnog puta Foča - Šćepan-Polje. Projekat vrijedi oko 100 miliona evra, a detalji ovog dokumenta nisu poznati. Ako je suditi po ranijim kineskim projektima, neće ni biti otkriveni.
Firme iz Kine grade ili su gradile hidroelektrane Dabar i Bistricu, autoputeve Banja Luka - Prijedor i Brčko - Bijeljina, kao i bolnicu u Doboju. Ovi projekti vrijedni su više od milijardu maraka, a u pripremi su i novi za koje će, s obzirom na dugogodišnje veze i saradnju, bez sumnje favoriti biti kineski izvođači.
Nakon što je više puta odgađana, krajem juna 2023. godine počela je izgradnja hidroelektrane Dabar snage 160 megavata. Riječ je o projektu vrijednom 222,4 miliona evra koji je ugovoren sa kineskom kompanijom Gezuba grupa. Gradnju HE kreditira Izvozno-uvozna banka Kine na osnovu garancija Republike Srpske.
Kineske kompanije grade i hidroelektranu Bistrica u Foči. Kamen temeljac za početak građevinskih radova na izgradnji hidroelektrana na rijeci Bistrica postavljen je 27. decembra 2021. godine, uz prisustvo tadašnjeg premijera RS-a Radovana Viškovića i ministra energetike i rudarstva RS-a Petra Đokića i to bez potrebnih građevinskih i ekoloških dozvola, kao i bez novca za gradnju.
Gradnja autoputa na principu koncesije od Banje Luke do Prijedora počela je u septembru 2022. godine, a procijenjeno je da će ovaj projekat koštati 297 miliona evra. Autoput Prijedor - Banja Luka biće dug 40,7 kilometara sa pristupnim petljama u Prijedoru, Omarskoj i Kuljanima. Rok za izgradnju je pet godina. Ugovor sa kineskom kompanijom Shandong Hi-Speed International potpisan je još 2018. godine, a prvi kilometri puta nisu ni na vidiku.
Iako je broj poslovnih subjekata u vlasništvu kineskih državljana u Republici Srpskoj u posljednjoj deceniji gotovo udvostručen, uz minimalan broj gašenja, ekonomisti ocjenjuju da se interes kineskog kapitala postepeno pomjera sa klasične maloprodaje ka online trgovini i velikim infrastrukturnim projektima koje podržava snažan državni bankarski sistem.
Prema podacima Agencije za posredničke, informatičke i finansijske usluge (APIF), u 2015. i 2016. godini u Srpskoj osnovan je po jedan poslovni subjekat čiji su osnivači kineski državljani, dok su u istom periodu ugašena ukupno tri. Od 2017. godine bilježi se kontinuirani rast broja novoosnovanih radnji u vlasništvu Kineza.
Tako su tokom 2017. osnovana četiri poslovna subjekta, dok je u naredne četiri godine registrovano po pet godišnje. Taj trend nastavljen je i 2022. godine, kada je osnovano osam poslovnih subjekata, da bi u 2023. taj broj porastao na devet, dok je prije dvije godine ponovo bilo osam novih registracija.
Podaci, takođe, pokazuju da 2015. u RS-u nije bio registrovan nijedan samostalni preduzetnik kineskog porijekla, dok je prošle godine evidentirano njih sedam. Istovremeno, broj društava sa ograničenom odgovornošću u vlasništvu kineskih državljana povećan je sa 50 u 2015. godini na 97 u prošloj 2025.
Ekonomista Zoran Pavlović ističe da kineska administracija sistemski podstiče otvaranje firmi u inostranstvu, jer na taj način dobija direktne informacije o potrebama tržišta, navikama potrošača i kupovnoj moći stanovništva. Iako je, kako kaže, taj pristup u početku djelovao veoma obećavajuće, naročito u segmentu maloprodaje, vremenom je došlo do njegovog usporavanja.
Četiri među deset
- Vrlo je vjerovatno da u narednom periodu neće biti značajnijeg otvaranja novih kineskih radnji, jer je online kupovina iz Kine postala široko prihvaćena i dostupna, čime je klasičan oblik poslovanja izgubio na značaju. Razvoj platformi za elektronsku trgovinu, poput Temua, značajno je promijenio interes i motivaciju kineskih pojedinaca za fizičko prisustvo na lokalnim tržištima, kazao je Pavlović.
Zoran Pavlović: Kineski uticaj je ogroman/Bosnaglobal.net/
Robi koju nude kineske radnje teško je, dodaje on, bilo kome konkurisati cijenom. Kvalitet jeste skromniji, ali ta roba ima svoje kupce, posebno među stanovništvom niže kupovne moći. Sa razvojem online prodaje ta potreba za otvaranjem klasičnih radnji znatno je smanjena.
- Među prvih deset svjetskih banaka čak četiri su kineske, a svaka je specijalizovana za određene oblasti, uključujući i finansiranje projekata u inostranstvu. Taj model finansiranja nije nov. I bivša Jugoslavija je na sličan način realizovala infrastrukturne projekte u inostranstvu, oslanjajući se na domaće finansiranje i naplatu od stranih država, istakao je Pavlović.
