Samo su dva kluba sa ex-yu prostora "opstala" u Evropi: Zašto smo nekompetitivni?

Ukupno je 27 klubova iz zemalja sa prostora bivše Jugoslavije, računajući i Kosovo, započelo sezonu u evropskim takmičenjima. Ona tek ulazi u završnicu, ali od ukupno 27 klubova, evropska priča ovog podneblja svela se na samo dva.

Šest od sedam zemalja koje su činile bivšu Jugoslaviju imale su po četiri evropska predstavnika, a Crna Gora kao jedna od najlošijih liga Evrope njih tri. U prvom pretkolu Konferencijske lige evropska sezona je okončana za njih 5, potom ih je još 11 ispalo u drugom pretkolu, zatim još tri u trećem, te jedan u playoffu Konferencijske lige. Prije nego je evropska sezona započela de facto, odnosno prije nego je krenula grupna faza evropskih takmičenja, podneblje bivše države svedeno je na svega 7 klubova koji su još bili aktivni u Evropi.

Crvena zvezda i Dinamo izborili su grupnu fazu Evropske lige, a grupnu fazu Konferencijske lige izborili su Celje, Shkendija, Drita, Rijeka i bh. prvak Zrinjski.

Interesantno, svi ovi klubovi prošli su grupnu fazu  i došli u fazu eliminacije, gdje je onda većina zaustavljena. Zvezda je ispala od francuskog Lillea, Dinamo od Genka iz Belgije, Zrinjski od engleskog Crystal Palacea, Shkendija od Samsunspora, Drita upravo od Celja, dok je Rijeka eliminisala kiparsku Omoniju.

U utakmicama osmine finala ove sedmice svoje utakmice će stoga igrati samo Celje protiv atinskog AEK-a te Rijeka protiv Strasbourga, a oba tima su autsajderi protiv rivala iz jačih liga.

Transformacija fudbala

Zašto smo podneblje bivše Jugoslavije uzeli kao temeljno ograničenje za komparaciju? Razlog je, zapravo, jednostavan, i svodi se na činjenicu da priče o revitalizaciji lige bivše države svako malo procirkulišu kao magično rješenje za spas fudbala na ovim prostorima, odnosno za njegov povratak na nivo konkurentnosti evropskom.

Svi ovi argumenti, kad se suštinski razlože, polaze od ideje da su lokalna tržišta maksimalno zasićena i finansijski iscrpljena, i da bi nekonkurentnost ovdašnjih klubova, prvenstveno finansijska, mogla da se nadoknadi formiranjem zajedničke lige, čiji bi ekonomski potencijal znatno prevazilazio finansijski potencijal bilo koje od liga ponaosob, te bi iz dodatnog novca mogla da se finansira kompetitivnost na višem nivou.

Ovaj argument, međutim, ima jednu osnovnu falinku, a ona leži u činjenici da se kompetitivnost isključivo traži kroz pokušaje dostizanja finansijskog pariteta sa klubovima koji operišu na višem nivou, što je naprosto nerealno. Ako gledamo evropski fudbal kao cjelinu kroz najveći dio prošlog stoljeća, evidentno je da su finansijske razlike bile neuporedivo manje u odnosu na današnje kroz cijeli kontinent, i evidentno je da je to omogućavalo klubovima poput Celtica, Steaue ili na koncu, Crvene zvezde, da se adekvatno nose sa najvećim klubovima Evrope.

Međutim, slika evropskog i svjetskog fudbala do današnjih dana je nepovratno promijenjena, i ideje dostizanja neke forme finansijskog pariteta naprosto nisu realne. Velikani poput italijanskih klubova su finansijski nedostižni iz perspektive balkanskog podneblja, a baš ti italijanski velikani su postali dio hranidbenog lanca snažnijih klubova, i sa engleskom Premier ligom ne mogu se ni porediti.

Crvena zvezda i Dinamo su, naprimjer, ostvarili nešto najbliže hegemoniji u svojim ligama, čiji su skoro pa neupitni prvaci iz godine u godinu. Dinamo je od sezone 2005/2006 do danas bio prvak 18 od 20 puta, a Zvezda je prvak Srbije osam puta zaredom, sa još jednom titulom na putu.

Albert Riera je radeći u Olimpiji i Celju napravio nevjerovatne stvari, te je dobio priliku da vodi Eintracht Frankfurt

Nk Olimpija

Ovi klubovi su finansijski najmoćniji na podneblju bivše Jugoslavije, a formiranje regionalne lige njima bi omogućilo da budu na vrhu hranidbenog lanca i u nekoj novoj imaginarnoj ligi i da uzimaju najveći dio finansijskog kolača u novoformiranom takmičenju, te tako na evropskom nivou postanu kompetitivniji. Ipak, ignoriše se prvo pitanje kako bi takvo takmičenje garantovalo 27 evropskih mjesta koliko je danas garantovano ligama bivše Jugoslavije, a i podpitanje da, ako bi to takmičenje imalo više revijalni karakter, da ne bi uticalo na domaća prvenstva i plasman u UEFA takmičenja, odakle bi došao povećan interes za njega, i samim tim, njegova finansijska isplativost?

Nisu, međutim, odgovori na ova pitanja, u široj slici toliko ni bitni. Bitnije je istaći da, sve i da se pronađe model po kojem bi funkcionisalo takvo takmičenje, i model po kojem bi ono donijelo mnogo više novca klubovima učesnicima, ono ne bi napravilo za regionalne klubove ono čemu se oni nadaju. Iz prostog razloga jer je fudbal potpuno transformisan.

Slovensko Celje može se okarakterisati najuspješnijom pričom fudbala sa prostora bivše Jugoslavije posljednjih godina, uzme li se u jednačinu omjer uloženog i dobijenog. Celje je prošle godine bilo četvrtfinalista Konferencijske lige, bori se i sad za plasman u tu fazu, a nije do svojih uspjeha došlo zahvaljujući pristupu nekakvim enormnim sumama novca ni megaigračima i bombastičnim imenima, kakvima svoje navijače uporno časte Crvena zvezda, Hajduk ili Sarajevo, a povremeno i Dinamo, Partizan i drugi klubovi.

Celje svoj uspjeh duguje fudbalskim idejama Alberta Riere, arogantnog Španca koji je od slovenskog kluba napravio stroj za mljevenje protivnika ne samo na nivou matične lige, nego i u Evropi. Riera je toliko impresivno vodio Celje da je sebi "kupio" mjesto trenera njemačkog Eintracht Frankfurta gdje je dobro krenuo, što dovoljno pokazuje o tome kakav je fudbal igrao sa Celjem. Normalno je reći da mu je pomogla u najmanju ruku solidna igračka karijera, ali bilo je trenera sa boljom karijerom na ovom podneblju, koji nisu "zakačili" klub u ligama petice.

Trenere većine drugih balkanskih klubova ne prate sa oduševljenjem klubovi u ligama petice, mada to ne znači nužno da ovdje nema dobrih trenera, već više da treneri nemaju potpunu slobodu da poslože klub na način na koji je to uradio Albert Riera. Odnosno, da klubovi ovog podneblja u smislu fudbalskih ideja i filozofije imaju zaostatak u odnosu na konkurenciju. Ili barem one koje percipiraju konkurencijom.

Naopako poimanje novca

Nije ovo priča u prazno, dovoljno je vidjeti kakvim budžetom raspolaže Crvena zvezda, kako igra, kakve igrače targetira i kakve rezultate pravi. Suštinski je put na koji se Zvezda opredijelila put najmanjeg rizika, ali i put najmanje nagrade, a manje-više, svi se klubovi sa ovih prostora tako ponašaju.

Maksimum Zvezdinih uspjeha u cijelom periodu nakon rata jeste osmina finala Evropske lige u sezoni 2021/2022, i to je rezultat kojem se Zvezda približila još nekoliko puta, ali je ujedno i rezultat koji će biti jako teško prevazići ako prvenstvena fudbalska ideja Zvezde bude dovođenje zvučnih pojačanja, a to u kontinuitetu jeste tako.

Ti rezultati nisu sporni, naprotiv, svaki naš klub može samo sanjati o kontinuitetu kakav imaju Zvezda i Dinamo, a odnosi se to i na širu bazu klubova od naše. Međutim, apsolutno postoji način da se za novac koji ovi klubovi investiraju dobije više. I to nam se konstantno dokazuje na najvišem nivou.

Inter je dva puta u tri godine igrao finale Lige prvaka, a ove sezone je ispao od Bodo/Glimta u šesnaestini finala. Taj Bodo/Glimt, o kojem smo već pričali na našem portalu u više navrata, što nećemo ponavljati, ne samo da gradi ekipu od domaćih igrača, nego domaćeg igrača definiše u smislu užem od pukog Norvežanina. Domaći "niču" isključivo iz akademije Bodo/Glimta, a tek kad se njeni kapaciteti iscrpe, onda se gledaju drugi fudbaleri.

Nije Bodo/Glimt, koji je sinoć demonstrirao istinsku silu nad lisabonskim Sportingom, jedini klub sa kontinuitetom senzacionalnih rezultata na evropskoj sceni, rezultata koji debelo prevazilaze budžet i realne kapacitete kluba. Ti klubovi koji ostvare kontinuitet ovakvih rezultata nisu ni previše rijetki, takav je, uostalom, dugo bio i RB Salzburg, a može se naći još primjera. Sve ih karakteriše, prije svega ostalog, činjenica da su uspjeli u velikoj mjeri neutralizirati utjecaj novca na rezultate. Naravno da je to nemoguće u potpunosti sprovesti u djelo, ali je moguće izaći iz okvira razmišljanja u kojem će dva miliona uvijek pobijediti jedan, pa je zdravom logikom bolje biti onaj sa dva miliona.

Kada bi svi klubovi svijeta, u nekakvom imaginarnom modelu fudbala, imali podjednako mnogo novca, fudbal bi bio neuporedivo kompetitivniji. No, ne bi nužno pobjeđivala sreća, već kreativnost, sposobnost da se napravi više od konkurencije sa onim što se ima na raspolaganju.

Međutim, isto se tako fudbal može posmatrati i u odnosima gdje svi klubovi nemaju podjednako mnogo novca, i u takvim okolnostima možete kreativnošću nadoknaditi druge nedostatke, samo morate biti puno kreativniji.

Šta ova kreativnost uopšte podrazumijeva? Podrazumijeva izgradnju klupske filozofije iz temelja prilagođenu modernom, napadačkom fudbalu. Podrazumijeva pretvaranje kluba u neku formu inovacijskog čvora, koji će svoje trenere i osoblje forsirati da razmišljaju izvan okvira i da izlaze iz komforne zone. Podrazumijeva konstantno učenje iz grešaka i prilagođavanje, bez da se odstupi od temeljnih principa uspostavljene filozofije.

I najvažnije od svega, podrazumijeva potpuno shvatanje vremenske dimenzije kao nepobitno značajnog faktora u svakom procesu. Klubovi se ne grade za pet utakmica, tri mjeseca, dva prelazna roka ili godinu dana. Na Balkanu to jednostavno ne shvatamo, i stoga će nam ono što Bodo radi ostati apsolutno nedokučivo. Čak i puno manje od toga. Doduše, i hladnim Norvežanima je apsolutno nedokučiva ona naša bolesna euforija kad prekaljenu zvijezdu mnoštva evropskih klubova dovedemo da karijeru privede kraju na našim terenima. Oni to ne rade i ne znaju šta propuštaju. Svakom svoje.

Bodo/Glimt pravi čudo za čudom u Evropi radeći po principima potpuno stranim klubovima sa ovih prostora. Ali, očito su ti principi uspješni

/Kent Even Grundstad/Bodo Glimt