Slovenija znanjem podržava razvoj zemalja Zapadnog Balkana

Zapadni Balkan ostaje jedno od ključnih vanjskopolitičkih i razvojnih područja Slovenije. Ministarstvo vanjskih i evropskih poslova Republike Slovenije u regionu gradi dugoročna partnerstva zasnovana na znanju, solidarnosti i zajedničkim evropskim vrijednostima.

Rezolucija o međunarodnoj razvojnoj saradnji, usvojena u slovenačkom parlamentu, definiše region kao prioritet, što potvrđuju i brojke. Slovenija je 2024. godine državama Zapadnog Balkana namijenila 21,7 miliona eura, odnosno skoro polovinu ukupno raspoložive bilateralne razvojne pomoći. Najveći dio sredstava dobile su Sjeverna Makedonija, Bosna i Hercegovina i Srbija.

Razvojna podrška nije fragmentirana, već je usmjerena na oblasti u kojima se prepoznaju dugoročni efekti. Projekti obuhvataju zaštitu životne sredine i održivo upravljanje pijaćom vodom, jačanje javnih finansija, kao i obuku državnih službenika za usklađivanje sa zakonodavstvom Evropske unije, pri čemu se poseban naglasak stavlja na rodnu ravnopravnost. Crna Gora i Sjeverna Makedonija imaju status programskih zemalja, sa kojima se sprovode višegodišnji programi saradnje koji obezbjeđuju stabilnost i kontinuitet.

Ministarstvo svake godine prati oko 80 projekata, od kojih se polovina realizuje u regionu Zapadnog Balkana. U 2025. godini sufinansiralo je 24 projekta preko specijalizovanih institucija i nevladinih organizacija, kao i dodatne projekte preko diplomatsko-konzularnih predstavništava. U saradnju su uključeni i slovenački stručnjaci, koji svoja znanja i iskustva prenose neposredno na teren. Samo u oblasti tehničke pomoći u procesu približavanja evropskom zakonodavstvu učestvovao je 31 slovenački ekspert.

Slovenija putem MSPES-a podržava razvoj pametne fabrike SMIC u Novom Sadu//SMIC (FTN)

Projekti koji menjaju svakodnevni život

Efekti razvojne saradnje vidljivi su u konkretnim primjerima. U Žabljaku, u Crnoj Gori, završena je izgradnja deponije građevinskog otpada, koja se nadovezuje na prethodne slovenačke investicije u postrojenje za sortiranje. Povećani su kapaciteti za odvojeno sakupljanje i preradu otpada, unaprijeđeni su uslovi za zaštitu životne sredine i razvoj održivog turizma. U realizaciji projekta učestvovali su slovenački stručnjaci i kompanije koje su obezbjedile savremena tehnička rešenja.

U Bosni i Hercegovini Slovenija je, nakon razornih poplava, obnovila bunare i osnovnu školu, te započela pripreme za izgradnju novog vrtića. Humanitarna pomoć obuhvatila je i podršku domaćinstvima, kao i upućivanje stručnjakinje koja je, kroz prenos slovenačkih iskustava, pomogla u korištenju sredstava iz Fonda solidarnosti Evropske unije.

U Sjevernoj Makedoniji, uz podršku Slovenije, 50 porodica dobilo je stručnu i materijalnu pomoć u oblasti pčelarstva; uređen je park medonosnog bilja, a žene i mladi osposobljeni su za preradu meda i pčelinjih proizvoda. Sredstva iz Slovenačkog klimatskog fonda također podržavaju energetsku obnovu domaćinstava i razvoj e-mobilnosti u Crnoj Gori, što neposredno doprinosi kvalitetu života.

Ovakvi projekti jačaju povjerenje među državama i doprinose stabilnosti šireg regiona. Za Sloveniju to znači jačanje njene razvojne uloge i predstavlja investiciju u bezbjedno, povezano i ekonomski dinamično susjedstvo.

Projekti koji se realizuju od Žabljaka do Bosne i Hercegovine donose praktična rješenja lokalnom stanovništvu/Ministarstvo vanjskih i evropskih poslova Republike Slovenije

Pametna fabrika gdje nastaje najvrednija valuta današnjice

Jedan od simbola novog razvojnog pravca jeste pametna fabrika SMIC u Novom Sadu. U gradu sa snažnom univerzitetskom tradicijom nastaje centar u kojem mladi iz zemalja Zapadnog Balkana razvijaju znanja iz oblasti robotike, vještačke inteligencije i digitalnih blizanaca. Projekat su finansijski podržali Ministarstvo privrede, turizma i sporta Republike Slovenije i organizacija UNIDO, dok strateški razvoj vodi Ministarstvo spoljnih i evropskih poslova Republike Slovenije.

Centar povezuje akademsko znanje i industrijsku praksu. Pod mentorstvom slovenačkih stručnjaka, među kojima je i prof. dr Niko Herakovič sa Mašinskog fakulteta Univerziteta u Ljubljani, u region se prenosi model saradnje između univerziteta i privrede. Mladi inženjeri rade u okruženju uporedivom sa najnaprednijim evropskim laboratorijama i povezuju se sa kompanijama koje u regionu stvaraju visoku dodatu vrijednost.

SMIC istovremeno predstavlja i priliku za slovenačke kompanije, koje u ovom centru pronalaze partnere i razvojne projekte. Time se jača ekonomska saradnja, a mladim stručnjacima pruža se razlog da svoju budućnost grade u vlastitom regionu. Znanje postaje zajednička valuta Zapadnog Balkana, a diplomatija most koji otvara vrata dugoročne saradnje.

Posebno mjesto u slovenačkoj razvojnoj saradnji na Zapadnom Balkanu zauzima oslobađanje od plaćanja školarine za studente iz partnerskih zemalja ovog regiona. Ovom mjerom mladima se otvaraju vrata slovenačkih univerziteta i omogućava da dio svog studijskog puta provedu u okruženju u kojem, pored znanja, stiču i širinu, samopouzdanje i dragocjena međunarodna iskustva. U predavaonicama i laboratorijama upoznaju savremene pristupe, razvijaju stručne kompetencije i grade trajne veze.

Oslobađanje od plaćanja školarine jedan je od ključnih stubova slovenačke razvojne saradnje u regionu i važan dio zvanične razvojne podrške. Visok udio sredstava namenjenih obrazovanju ukazuje na jasan fokus na dugoročne efekte, jer održivi razvoj najlakše jača tamo gdje ima oslonac u znanju, mogućnostima i povjerenju među ljudima.

Ministrica Fajon je 9. 12. 2024. sa ministrom vanjskih poslova Crne Gore Ervinom Ibrahimovićem posjetila vrtić Đina Vrbica, gdje je sredstvima razvojnog fonda Ministarstva vanjskih poslova uspostavljen mini eko-park/Bojana Ćupić/ Vlada Crne Gore