Rak bubrega sve češći u Evropi, do 2050. očekuje se veliki rast oboljelih

Posljednja sedmica septembra je urološka (Urology week), koju već tradicionalno Evropska urološka asocijacija (EAU) posvećuje različitim, najčešćim urološkim oboljenjima. Cilj je da se kroz razne vidove aktivnosti i obavijesti pokuša animirati stanovništvo na određene oblike prevencije i aktivne participacije u smanjenju učestalosti pojedinih uroloških entiteta. EAU je vodeća strukovna organizacija koja predstavlja urologe cijele Evrope, a i šire, s više od 23.000 članova fokusiranih na podizanje standarda u urološkoj njezi, istraživanju i edukaciji. EAU je osnovana 1973. u Amsterdamu, a i danas je sjedište Asocijacije u Nizozemskoj, u Arnhemu. Misija EAU je doprinijeti razvoju urologije, uspostaviti evropske standarde edukacije, utjecati na zdravstvene politike i poticati vrhunska klinička istraživanja.

Ključne aktivnosti i resursi su EAU smjernice: kliničke preporuke, zasnovane na dokazima, koje pokrivaju više od 20 ključnih tema (poput urolitijaze, raka prostate i uroloških infekcija), a koje su prevedene na više jezika i redovno se ažuriraju. EAU je i pokretač naučnih časopisa, izdaje istaknute recenzirane European Urology, European Urology Oncology i European Urology Focus. Zadnjih godina pokrenuta je vrlo aktivna web stranica, namijenjena pacijentima, s ciljem pružanja jasnih i pristupačnih resursa o urološkim oboljenjima na EAU portalu, a sve kako bi se oboljelim i njihovim porodicama pomoglo da razumiju načine liječenja i učestvuju u zajedničkom donošenju odluka. EAU organizuje i godišnji kongres, svake godine u drugoj evropskoj metropoli, a naredni je u Amsterdamu, koji okupe 15.000 do 20.000 aktivnih učesnika iz cijelog svijeta, a redoviti su i veliki naučni skupovi, na kojima se predstavljaju najnovija istraživanja, klinička ispitivanja i tehnološke inovacije u urologiji.

Glavna tema ove Urološke sedmice jeste kancer bubrega, s namjerom podizanja svijesti o raku bubrega, koji se često naziva tihi rak jer se razvija bez vidljivih ranih simptoma, kao i edukacija javnosti o faktorima rizika i znakovima upozorenja, poticanje rane dijagnostike radi poboljšanja stope preživljavanja, te ohrabrivanje ljudi da otvoreno razgovaraju s urolozima o zdravlju svojih bubrega.

Rak bubrega je 5. najčešće dijagnosticirani rak kod muškaraca i 10. kod žena na evropskom nivou. Geografska raspodjela je upečatljiva. Azija je činila približno 35% svih novih slučajeva, Evropa 34%, Sjeverna Amerika 18%, Latinska Amerika i Karibi oko 8%, Afrika gotovo 4%, a Okeanija nešto više od 1%. Smrtnost je također bila koncentrisana u Aziji i Evropi, koje su zajedno činile više od 70% smrtnih slučajeva uzrokovanih rakom bubrega u svijetu, po podacima iz 2024. U Evropi je 2022. godine zabilježeno približno 144.789 novih slučajeva i 52.370 smrtnih slučajeva. No, Evropa je od prošle godine kontinent sa najvećom incidencijom kancera bubrega, a slijede je Azija i Sjeverna Amerika. Muškarci učestalije imaju kancer bubrega, oko 63% slučajeva.

Trenutno u Evropi živi oko 473.212 osoba kojima je u posljednjih pet godina dijagnosticiran rak bubrega. Sve veća primjena radioloških metoda, poput ultrazvuka i CT-a, dovela je do toga da se rak bubrega mnogo češće otkriva slučajno, tokom pregleda koji se rade iz drugih razloga. U Evropi je 2022. godine zabilježen 145.721 slučaj RCC-a i 52.347 smrtnih ishoda, Bjelorusija, Latvija i Češka zabilježile su najviše ukupne stope RCC-a, dok su najniže bile na Kipru, u Luksemburgu i Bugarskoj. Među 27 zemalja EU, najniža smrtnost kod muškaraca je u Luksemburgu, na Kipru i u Finskoj. Nasuprot tome, najviše stope smrtnosti zabilježene su u baltičkim zemljama, a zatim u Češkoj i Slovačkoj. Sveukupno gledano, bilježi se kontinuirani porast incidencije RCC-a, međutim, trendovi smrtnosti variraju. U Evropi je zabilježen pad smrtnosti – u skandinavskim zemljama od 1980-ih, a u Francuskoj, Njemačkoj, Austriji, Holandiji i Italiji od početka 1990-ih. Zbog rasta i starenja stanovništva očekuje se da će se do 2050. godine broj slučajeva raka bubrega u Evropi povećati za približno 77%. Zbog toga bi, uprkos poboljšanjima u liječenju, do 2050. od raka bubrega moglo umirati gotovo dvostruko više ljudi nego 2022. Na globalnom nivou, do 2050. godine predviđa se 745.791 novi slučaj i 304.861 smrtni ishod.

EAU ističe pušenje, gojaznost i hipertenziju kao dokazane faktore rizika za karcinom bubrežnih ćelija. U poređenju sa indeksom tjelesne mase (BMI) ispod 25, BMI iznad 35 je u citiranim studijama povezan sa približno 71% većim rizikom, dok je hipertenzija povezana sa povećanjem rizika od približno 70%. Dijabetes, hronična bolest bubrega i metabolički sindrom također su povezani sa karcinomom bubrega.

Učestalost i smrtnost od karcinoma bubrega u Hrvatskoj, Srbiji i Bosni i Hercegovini pokazuje stalni porast u broju novih slučajeva (incidenciji), što se objašnjava većom dostupnošću ultrazvučnih pregleda i uočenim faktorima rizika, poput pretilosti i pušenja. S druge strane, smrtnost u regiji varira, u Hrvatskoj bilježi blagi pad kod muškaraca, no ukupne stope smrtnosti od malignih bolesti u cijeloj regiji su i dalje među najvišim u Evropi. Hrvatska ima iznimno ažurne podatke, zahvaljujući nacionalnom Registru za rak. Karcinom bubrega predstavlja oko 4% svih malignih bolesti kod muškaraca. Godišnje se dijagnosticira između 600 i 900 novih slučajeva. Službeni podaci Registra bilježe konstantan rast, pa je tako 2021. evidentirano 907 oboljelih, dok je u 2022. i 2023. broj varirao između 617 i 662 slučaja u sklopu standardnih statističkih fluktuacija. Iako je Hrvatska u samom vrhu Evropske unije po smrtnosti od kancera bubrega, dugotrajni podaci pokazuju blagi pad od oko 2,7% godišnje u zadnjem desetljeću, dok kod žena smrtnost blago, ali kontinuirano raste.

Karcinom bubrega u Srbiji čini između 3% i 4% svih dijagnosticiranih maligniteta. Incidenca kancera bubrega, prema podacima strukovnih udruženja, pokazuje da se u Srbiji svake godine otkrije između 850 i 900 novih slučajeva, najčešće u šestom i sedmom desetljeću života. Kancer bubrega u Srbiji godišnje odnese više od 900 života, stopa smrtnosti je relativno stabilna, ali visoka, a struka naglašava da bi se ti ishodi mogli značajno popraviti većom dostupnošću inovativnih i adjuvantnih terapija koje su u svijetu standard.

Bosna i Hercegovina se suočava sa izazovom decentraliziranog zdravstvenog sistema i nepostojanja jedinstvenog državnog registra za karcinom na razini cijele zemlje. Sveobuhvatna onkološka istraživanja pokazuju alarmantan trend, po kojem je smrtnost od karcinoma u BiH višestruko veća nego u zemljama članicama EU. Glavni razlozi su nedostatak organiziranih preventivnih programa i kasno otkrivanje bolsti. Iako ne postoje izolirani i precizni javni podaci isključivo za kancer bubrega, u zadnjih pet godina kretanja prate regionalni trend rasta broja oboljelih, ponajviše zbog visoke stope pušenja i pretilosti u populaciji.